Recensie

Gitaarspelen met hindernissen

Protestmuziek Marc Ribot was gitarist bij Tom Waits en Elvis Costello. Op zijn album Songs of Resistance verbindt hij het verzet tegen fascisme uit de Tweede Wereldoorlog met het protest tegen Donald Trump van nu.

Foto Sandlin Gaither

‘Gitaar spelen is vrijheid”, zegt Marc Ribot (64). „Er zijn geen regels, er is geen sjabloon en er bestaan geen politici die mij kunnen zeggen welk akkoord ik moet aanslaan.” De wereld verkeert in chaos, vindt de gitarist die als sideman bij Tom Waits, Elvis Costello en John Zorn toonde hoe anarchie op de zes snaren een uitdagend geluid kan opleveren. „Ons land wordt geregeerd door een fascist. Ik ben slechts een gitaarspeler, maar ik vind dat muzikanten op moeten staan tegen het onrecht en de gekte die heersen in de VS.”

Ribots album Goodbye Beautiful: Songs of Resistance 1942-2018 is niet zo zeer een soloalbum van de stergitarist. Eerder is het een manifest. Hij lokte gelijkgestemden naar de studio om in godsnaam iets te zeggen over de staat van waanzin waarin zijn land sinds november 2016 verkeert. Er is weer een bittere noodzaak voor de stem en de acties van dwarse geesten als Rosa Parks, Emma Goldman en Malcolm X, zingt Sam Amidon in het militante nummer ‘How To Walk In Freedom’. Voor het eerst wordt in nieuwe Amerikaanse protestsongs de naam van Donald Trump keihard onderuitgehaald. „A madman pulled the trigger”, zingt Steve Earle in de moordballade ‘Srinivas’ over de immigrant die in 2017 werd neergeschoten door een racist. „Donald Trump loaded the gun.”

Steve Earle, Tom Waits, Meshell Ndegeocello en Sam Amidon zijn gastzangers op de verzameling klassieke en zelfgeschreven songs waarin Marc Ribot het verband legt tussen de Italiaanse antifascistische beweging uit de Tweede Wereldoorlog en het protest dat nu in Amerika oprijst. Tom Waits vertolkt de bewogen ballade ‘Bella Ciao’ van een Italiaanse partizaan die afscheid neemt van zijn geliefde om Mussolini te bevechten. Waits zong het lied uit de losse pols, vertelt Ribot aan de telefoon vanuit, toevallig, Milaan. „Tom behandelt elk lied alsof het een scène uit een toneelstuk is. Hij nam wat tijd om zich te verplaatsen in de belevingswereld van een Italiaanse partizaan anno 1942, en zong het toen achteloos. In één opname was het klaar. Tom is wat hij zingt, en daarom blijft hij voor veel mensen ongrijpbaar.”

Marc Ribot met Tom Waits, ‘Bella Ciao’

Potten- en pannenmuziek

Sinds zijn bijdrage aan het album Rain Dogs (1985) wordt Marc Ribot beschouwd als de muzikant die Tom Waits een uitdagende nieuwe richting in stuurde; die van de anarchistische potten- en pannenmuziek. Zelf wil Ribot die claim niet leggen. „Tom Waits vertel je niet wat te doen. Ik kende hem als een enthousiast bezoeker van concerten van John Zorn. Pas later begreep ik dat hij een popverleden met zich meetorste. Tom wilde vooral dat er niets was afgesproken als we aan een sessie begonnen. In dat opzicht is hij een soort spons: hij is pas creatief wanneer andere mensen in zijn omgeving rumoer beginnen te maken. Als muzikant heeft hij de brave popliedjes uit de sixties overgeslagen. Zijn muziek reist van de jaren dertig direct naar de toekomst.”

In de protestsong ‘We’ll Never Turn Back’ spreekt Marc Ribot zich samen met vocalisten Justin Vivian en Domenica Fossati uit tegen het demoniseren van illegale immigranten. In het felle ‘The Big Fool’ tegen global warming en Trumps rol daarin dient Ribots gitaar als jammerhout; aan het eind loopt het nummer gierend uit de hand in een woordloos protest. Ribot is linkshandig, maar speelt gitaar alsof hij rechtshandig is. „Probeer het maar eens, als rechtshandige een brief schrijven met je linkerhand. Die wordt per definitie schots en scheef. En toch wil je die brief versturen. Als jongetje had ik gitaarles van een leraar die het te lastig vond om de snaren van een gitaar om te zetten naar de linkshandige setting. Hij reikte me een rechtshandige gitaar aan en vond dat ik het zo maar moest leren. Stiekem dacht hij waarschijnlijk dat ik na een paar weken vanzelf op zou hoepelen, omdat gitaar spelen op die manier veel te moeilijk is. Maar moeilijk vond ik leuk. Ik heb van gitaarspelen met hindernissen mijn vak gemaakt. En popmuziek moet dwars zijn. Als je niet tegen de stroom in gaat, word je bij de volgende verkiezingen een sukkel die wéér op Donald Trump stemt.”

Songs of Resistance verschijnt 14/9 op Anti Records
    • Jan Vollaard