Die 16.000 biggen gaan er komen

Veehouderij Een nieuwe stal voor 16.000 biggen in het buitengebied van Oirschot wil vrijwel niemand. Maar toch dreigt de stal er te komen.

De boerderij in Oirschot waar binnenkort mogelijk 16.000 biggen zullen verblijven. „Al zou ik het graag anders zien”, zegt de wethouder. Het bedrijf ligt vlak bij natuurgebied de Kampina. Foto Merlin Daleman

Tussen de weilanden in het buitengebied van Oirschot staan een woonhuis en twee kleine oude stallen, zonder dieren, met daarnaast een voersilo. Het is er rustig, de stallen grenzen aan de heide, de bossen en de vennen van beschermd natuurgebied de Kampina. Maar de kleine schuur heeft zijn langste tijd gehad. In april van dit jaar verleende de gemeente Oirschot de staleigenaar een vergunning voor een nieuw bedrijf. Dat biedt straks plek voor zo’n 16.000 biggen.

Volgens Toine Cooijmans van Natuurmonumenten is het een „megastal” op de slechtst denkbare plaats in Brabant. 21.000 mensen zetten een handtekening tegen de komst van de stal. De provincie Noord-Brabant ziet de stal liever niet komen. En ook verantwoordelijk wethouder Esther Langens (Dorpsvisie) zegt de stal vanwege de toename van uitstoot en het beslag van stallen op het gebied niet te willen. Maar toch komen er een kleine 16.000 biggen en honderden vleesvarkens.

De druk van intensieve veehouderij leidt de laatste jaren in Noord-Brabant tot stevige discussie. Begin juli maakte het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bekend 200 miljoen euro uit te trekken om de leefomgeving in veedichte gebieden te verbeteren. Het aantal varkens moet verminderen, onder meer met steun aan varkensboeren die willen stoppen. Ook de provincie Brabant probeert strengere eisen te stellen aan de intensieve veehouderij. Zo moeten afgeschreven, verouderde en daarmee milieuonvriendelijke stallen in 2022 zijn gemoderniseerd.

Dat er in Oirschot toch plek is voor 16.000 dieren komt door een geschiedenis van vergunningaanvragen. In 2012 werd er door de gemeente een vergunning verleend aan het bedrijf dat eigenaar is van de twee kleine oude stallen: De Logt BV, van ondernemer Johan van Hal uit Boxtel. Hij mag de stallen vervangen zodat er plek is voor zo’n 19.000 biggen.

Van landerijen naar industriepark

Bewoners en natuurorganisaties stapten naar de rechter. Volgens Cooijmans van Natuurmonumenten zorgt de komst van zoveel varkens voor uitstoot van extra stikstof over het gebied, en dat is desastreus voor het aanpalende natuurgebied. „Stikstof is als junkfood voor planten: vooral grassen en brandnetels profiteren. De bijzondere soorten zullen verdwijnen.”

Voor Jeroen Pijnenburg, hij spreekt namens meerdere bewoners in het gebied, zijn vooral de afname van de kwaliteit van wonen en leven en de vervuiling van het landschap een probleem. Volgens hem zal de toch al slechte luchtkwaliteit verder achteruitgaan door de komst van de stallen en dat leidt, zegt hij, tot „nog meer stank, fijnstof en hogere gezondheidsrisico’s. Het idyllische landschapsdecor waarin wij leven verandert in een industriepark. We zien straks alleen nog maar grote industriële stallen aan de horizon.”

De gang naar de rechter sorteerde geen effect. In 2013 oordeelde de Raad van State dat het beroep van de natuurorganisaties en omwonenden tegen de verleende vergunning ongegrond is. Dat betekende niet dat direct de schop in de grond ging. Want het was crisis en staleigenaar Johan van Hal stelde de bouw uit, vertelt zijn advocaat Johan van Groningen. Wel diende die in 2016 een nieuwe vergunningaanvraag in voor een stal voor een kleine 16.000 biggen en honderden vleesvarkens. Een stal die volgens de advocaat minder slecht is voor het milieu omdat er nieuwe luchtwassers in staan. De nieuwe vergunning moet de oude vervangen.

De tijd tikte door en in 2017 ontwikkelde de gemeente beleid om vergunningen die langer dan drie jaar niet gebruikt zijn te kunnen intrekken. Aan het eind van dat jaar ging de vlag uit bij natuurorganisaties en buurtbewoners. Toenmalig wethouder Frans van Hoof (SP) trok de vergunning voor de varkensstal in en kondigde aan ook geen nieuwe vergunning af te geven voor een stal aan de Logtsebaan in Oirschot.

„Wij waren opgetogen door dit besluit, na een lange strijd tegen de stal”, zegt Cooijmans van Natuurmonumenten. „We zijn er, dachten we.” Maar ditmaal stapte ondernemer Johan van Hal naar de voorzieningenrechter. Die bepaalde afgelopen april onder meer dat de gemeente Oirschot het besluit tot het intrekken van een vergunning voor stallen voor 19.000 biggen beter moet motiveren.

‘Hoe stom kun je zijn?’

In die periode moest de gemeente ook de aanvraag van de nieuwe vergunning voor 16.000 biggen beoordelen. Terwijl de gemeente een halfjaar eerder nog aankondigde geen nieuwe vergunning af te geven, gebeurde het omgekeerde. De staleigenaar kreeg een vergunning voor stallen die plek bieden aan 16.000 dieren.

Het leidde tot onbegrip bij Natuurmonumenten. „Als je niet wilt dat er zo’n grote stal komt, moet je knokken voor wat je waard bent”, zegt Cooijmans. „Desnoods tot de rechter aan toe. Hoe stom kun je zijn als gemeente?”

Maar volgens wethouder Esther Langens, die Frans van Hoof na de verkiezingen opvolgde, kon Oirschot niet anders. Volgens haar heeft de juridische afdeling van de gemeente alle mogelijkheden „afgepeld”, maar kon er niets worden gevonden waardoor de stal kon worden geblokkeerd. Het probleem is volgens Langens dat de stal al een vergunning had, en daarmee de extra uitstoot op papier al een feit is. „Ons beleid tot minder intensieve veehouderij klopt, maar er zijn altijd uitzonderingen. Dat hoort erbij, al zou ik het graag anders zien.”

Deze donderdag komt de kwestie voor de bestuursrechter. Aan de ene kant vecht staleigenaar Van Hal het besluit van de gemeente aan om zijn vergunning voor 19.000 biggen in te trekken, aan de andere kant zijn natuurorganisaties en bewoners het niet eens met de nieuwe vergunning voor 16.000 dieren. Johan van Groningen, advocaat van de staleigenaar, heeft weinig twijfels over de uitkomst „Een verleende vergunning is verleend. Punt. Die stal komt er gewoon.”

    • Bram Endedijk