Centrale aanpak grensbewaking EU

Staat van de Unie

Voor het beteugelen van migratiestromen naar Europa zijn praktische maatregelen nodig. Dat zegt voorzitter Juncker in zijn laatste grote rede.

Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker tijdens zijn Staat van de Unie. Foto Jean-Francois Badias/AP

De bewaking van de buitengrenzen van de Europese Unie moet Europeser. Een efficiëntere grensbewaking moet Europa veiliger maken. Dat heeft Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commisie, woensdagochtend gezegd in zijn jaarlijkse Staat van de Unie voor het Europees Parlement in Straatsburg. De Commissie wil daartoe de komende jaren de Europese Grens- en Kustwacht uitbreiden, zoals Juncker voor de zomer al aankondigde.

De Staat van de Unie is de jaarlijkse rede van de voorzitter over de toestand van Europa en de prioriteiten. Voor Juncker is het zijn laatste in de opmaat naar de Europese verkiezingen in mei 2019. Daarna vertrekt hij, maar van een terugblik wilde hij deze woensdag niet weten.

Lees ook: Juncker: terroristische boodschappen moeten binnen uur offline

Toen hij in 2014 aantrad, zei Juncker dat hij „de Commissie van de laatste kans” zou gaan leiden. Het was zijn antwoord op de opmars van anti-EU-partijen in heel Europa. Juncker beloofde een meer politieke Commissie – een die sterk genoeg zou zijn om tegenwicht te bieden aan multinationals en het primaat van die paar regeringsleiders van de grote landen. ‘Team-Juncker’ zou de politieke strijd aangaan, in dienst van élke burger, van de pas toegetreden Roemeen tot en met de ontevreden Nederlander.

We moeten als EU de architect van de wereld van morgen worden

Jean-Claude Juncker tijdens zijn Staat van de Unie

Is dat gelukt? Vier kwesties zullen de erfenis van Team-Juncker bepalen.

1. Migratie

In de vluchtelingencrisis in 2015 werd al snel duidelijk dat een beroep op principes („Wir schaffen das”) niet genoeg zou zijn om Europa te verenigen. Er moesten praktische oplossingen komen om de overbelasting van zuidelijke landen op te lossen. Dat lukte de Commissie pas toen er een deal kwam met Turkije, dat in ruil voor 3 miljard euro beloofde de Syrische vluchtelingen niet door te laten naar Griekenland. Dat smaakte naar meer.

Maar het lukt niet om afspraken te maken met Afrikaanse landen. Dus komt Juncker met ‘makkelijkere’ voorstellen: verder investeren in gezamenlijke grensbewaking en kustwacht, meer hulp aan Afrikaanse landen, betere asielprocedures in Europa.

2. Europa op het wereldtoneel

In zijn toespraak hamerde Juncker meer dan voorheen op een sterkere rol in de wereld. „De geopolitiek dwingt ons ertoe als Europa ons lot meer in eigen handen te nemen”. Hij wil onder meer een grotere rol van de euro als internationale munt. Europa zou voor energie op de wereldmarkt meer in euro’s moeten gaan betalen in plaats van in dollars.

3. De boel bij elkaar houden

De Britse keuze voor Brexit overkwam Europa. Tot nu toe levert dat een opmerkelijk gevoel van eenheid op in het onderhandelen met de Britten. Maar Juncker maakt zich zorgen over de beledigingen die het politieke debat in steeds meer Europese landen kleuren. Polen en Hongarije botsen met Brussel over de „uitholling” van hun democratie en rechtsstaat. Juncker vindt dat artikel 7 (strafprocedure tegen een land waar de rechtsstaat wordt bedreigd) „moet worden ingezet”.

4. Veiligheid

De overeenstemming over defensiesamenwerking (Pesco) is voor de Commissie een succes. Maar Juncker wil geen „militarisering” van de EU. Maar als Europa niet eensgezind optreedt op de Balkan zullen „anderen onze buren daar inpalmen.” Juncker wil dat besluiten over buitenlandbeleid sneller kunnen worden genomen door ze niet altijd unaniem te nemen.

Ook bepleit hij meer Europese eenheid tegen terrorisme en betere bescherming tegen online manipulatie van verkiezingen. Hij wil nieuwe wetgeving die bedrijven noodzaakt om binnen één uur terroristische boodschappen offline te halen, op straffe van flinke boetes.

Is het Team-Juncker gelukt? Uiteindelijk is het reageren op (geo)politieke veranderingen belangrijker geworden dan elan aanjagen. Juncker wil in de aanloop naar de Europese verkiezingen nog plannen doorvoeren die mensen in zijn ogen echt raken. Internetgiganten als Google moeten belasting gaan betalen „daar waar ze hun winst maken”. Het afschaffen van het verschil tussen zomer- en wintertijd noemde hij als voorbeeld dat „de mensen zelf beslissen” in welke tijd ze willen leven: zomertijd of wintertijd. Maar dat zal zijn erfenis niet zijn.

    • René Moerland