De Sociaal-Democraten blijven de grootste partij

‘Zweedse kiezers zoeken de flanken op’

Torbjörn Larsson Politicoloog aan de universiteit van Stockholm De verkiezingen leverden winst voor de radicalen op – rechts én links. Beide willen uit de EU, maar een Swexit is onwaarschijnlijk.

Twee partijen zijn winnaar van de Zweedse verkiezingen van zondag: een is opgericht door ex-nazi’s, de ander door voormalig communisten, beide willen ze uit de Europese Unie treden. Het politieke landschap van het Scandinavische land, dat 10 miljoen inwoners telt, fragmenteert.

„Voor mij is de grote verrassing toch wel dat de radicaal-rechtse Zweden-Democraten zo groot zijn geworden”, zegt Torbjörn Larsson, politicoloog aan de universiteit van Stockholm, die al veertig jaar onderzoek doet naar de Zweedse politiek.

De Zweden-Democraten haalden 17,3 procent van de stemmen, volgens de peilingen zouden ze nóg groter worden

„Misschien minder dan verwacht, maar toch is het interessant dat steeds meer kiezers de flanken opzoeken. Aan de linkerkant zie je dat ook; daar heeft radicaal-links gewonnen. De Linkse Partij nam de afgelopen vier jaar een interessante positie in. Formeel zaten ze niet in de regering, ze kregen geen ministersposten, maar steunden de regering bij begrotingen. Zo hadden ze wél invloed maar geen last van impopulaire maatregelen die de regering nam. Ze werden beloond door de kiezer.”

De Linkse Partije is de tegenpool van de rechts-radicale anti-immigratiepartij Zweden-Democraten. De partij heeft klassiek linkse standpunten die de Sociaal-Democraten de laatste jaren hebben laten liggen, zegt Larsson. Zo wil ze meer migranten verwelkomen en werklozen beter helpen aan werk te komen.

Beide winnaars willen dat Zweden de EU verlaat, wordt de Swexit een belangrijk thema?

„Nee, dat lijkt me niet. Dat zag je ook niet terug tijdens de verkiezingen, al speelt Europese politiek in de Zweedse verkiezingen nooit een rol. De Linkse Partij heeft hier ook geen campagne voor gevoerd. Ze wilden niet in het vaarwater van de Zweden-Democraten komen. Sinds het Brits uittreden van de Europese Unie zijn veel Zweden Europa juist belangrijker gaan vinden.”

In Zweden regeert er of een links, óf een rechts blok. Wie zal de komende vier jaar gaan regeren?

„Dat is nog de vraag; beide blokken hebben ongeveer 40 procent van de stemmen. Het verschil gaat om iets van 28.000 stemmen. Zweden die in het buitenland wonen, gaan mogelijk de doorslag geven. Woensdag worden hun stemmen bij de huidige uitslag opgeteld en weten we meer.”

Sociaal-Democraten hebben minder verloren dan werd verwacht

„We zijn het thuisland van de Sociaal-Democraten. De partij wordt al decennialang kleiner en kleiner, dat is niets nieuws. De traditionele rechts-links blokken verliezen aan steun. Er was altijd spanning tussen mensen die voor en tegen de Sociaal-Democraten zijn, en voor en tegen de Liberaal-Conservatieven zijn. Die vormden een blok. Nu is daar door de Zweden-Democraten een nieuw spanningsveld bij gekomen. Links en rechts alleen winnen niet meer. De Zweden-Democraten willen met iedereen regeren, het liefst met het rechtse blok. Als dat zou gebeuren heeft Zweden een stabiele meerderheid, dat zou een oplossing zijn.”

Beide blokken hebben gezegd: nooit met de Zweden-Democraten

„Ze moeten een nieuwe manier vinden om een stabiele minderheidsregering te vormen. Je zag hetzelfde probleem na de verkiezingen in Duitsland. De sociaal-democraten hadden gezegd niet meer te regeren, ze verloren veel stemmen, maar toch gingen ze de coalitie in. Na de verkiezingen duurde het meer dan vier maanden voordat er in Duitsland een regering was gevormd. Het zou mij niet verbazen als dat in Zweden ook lang duurt.”

Hebben de andere partijen de Zweden-Democraten te snel uitgesloten?

„Als er een rechts blok komt, moeten ze toch proberen in gesprek te gaan met de Zweden-Democraten, zonder het gevoel te geven dat ze de Zweedse politiek gaan beïnvloeden. Hoe ze dat gaan doen, dat is de grote vraag.”