Het zoenoffer van ING bleek niet genoeg

Witwasaffaire De financiële topman van ING stapt op. Hij wordt ‘geofferd’ na onrust over witwassen.

„We zijn tot de conclusie gekomen dat het passend is dat er verantwoordelijkheid wordt genomen op het niveau van de raad van bestuur”, stelt president-commissaris Hans Wijers in een verklaring.

Voor de tweede keer in een half jaar tijd is de raad van commissarissen van ING na publieke onrust teruggekomen op een controversiële beslissing. De eerste keer kostte het topman Ralph Hamers zijn salarisverhoging, nu kost het zijn financieel topman Koos Timmermans de kop.

Dinsdagochtend maakte ING bekend dat Timmermans, sinds 1996 bij de bank, vertrekt vanwege de witwasaffaire die ING vorige week met justitie schikte voor 775 miljoen euro. Hij wordt ‘geofferd’ na de onrust die uitbrak toen bleek dat ING van 2010 tot 2016 beknibbelde op controles, en systemen zo slecht op orde had dat criminelen honderden miljoenen konden witwassen.

Justitie kon niemand binnen ING vinden die strafrechtelijk verwijtbaar had gehandeld. Toch zwol al snel de kritiek aan omdat er geen personele consequenties waren voor de ING-top. Rabobank-topman Piet Moerland trad in 2013 na de Libor-rentemanipulatie wél af, ook al had hij geen directe schuld: „Een kwestie van principe.”

Om aan dat sentiment tegemoet te komen, vertrekt de voor het brede publiek onbekende nummer twee van ING. „We zijn tot de conclusie gekomen dat het passend is dat er verantwoordelijkheid wordt genomen op het niveau van de raad van bestuur”, stelt president-commissaris Hans Wijers in een verklaring.

Lees ook het portret over Koos Timmermans: Voormalig kroonprins van ING, nu geofferd na witwasrel

Falende antenne

Waarom Hamers blijft zitten, maakt ING niet duidelijk. Een woordvoerder van de bank stelt dat Timmermans van 2014 tot 2017 verantwoordelijk was voor ING Nederland. Ralph Hamers is sinds 2013 verantwoordelijk voor heel ING.

Wel duidelijk is dat voor de tweede keer in zes maanden de politieke en maatschappelijke antenne van de raad van commissarissen heeft gefaald. En dat ondanks prominente leden als oud-minister Wijers (D66, volgens onderzoek al vier jaar op rij de invloedrijkste Nederlander) en oud-premier Jan Peter Balkenende.

Toen de commissarissen in maart de 50 procent salarisverhoging voor Hamers voorstelden, wisten zij dat het weerstand zou opleveren. Dat viel te trotseren, dachten ze. Na een week van felle kritiek – ook premier Rutte bemoeide zich er mee – haalden de commissarissen de verhoging toch van tafel. Ze hadden de reacties „onderschat”.

Een vergelijkbare inschattingsfout maakten ze bij de witwasaffaire. ING kwam toen direct met een zoenoffer: geen bonussen in 2018 voor het bestuur. Maar dat was dus niet genoeg, bleek al snel.

Creatief druk uitoefenen

Hoewel politiek Den Haag meer aansloeg op de beloningsrel – toen sprongen de fractievoorzitters op de barricade, ditmaal de financieel woordvoerders – heeft de witwasaffaire alsnog veel losgemaakt. „Zeer ernstig”, vindt minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) de zaak.

Lees ook de column van Menno Tamminga over de kwestie: De toekomst van ING: wie is te vertrouwen?

Woensdag sprak hij met toezichthouder De Nederlandsche Bank, donderdag werd Wijers ontboden. Vrijdag noemde premier Rutte de zaak „buitengewoon ernstig”. In vragen over personele consequenties verwees hij naar „lopende gesprekken” van Hoekstra, waar hij nauw bij betrokken was.

Formeel heeft Den Haag niets over ING’s personeelsbeleid te zeggen; de staat heeft geen aandelen. Maar ING is een systeembank en achter de schermen is creatief druk uit te oefenen. Ook kan DNB bestuurders hertoetsen. Wijers stelt in zijn verklaring cryptisch dat het vertrek van Timmermans samenhangt met de „vele reacties van belanghebbenden” en „in het belang van de bank” is genomen. Hoekstra wilde deze dinsdag niet reageren. De koers van ING was rond het middaguur een fractie lager.

    • Camil Driessen