Opinie

Naaktselfie sturen is normaal. Stop met shamen van sexting

Stuur geen naaktfoto van jezelf naar je vriendje of vriendinnetje, waarschuwt de politie. Dat is helemaal de verkeerde boodschap, reageert hulpverlener .

Foto iStock

De politie roept jongeren op om geen naaktfoto’s te maken en te versturen. „De zware zaken, zoals dwang en afpersing, pikken we eruit”, zei Yet van Mastrigt, zedenexpert van de Nationale Politie, op 4 september in het NOS Radio 1 Journaal. Lichtere zaken ontgaan de politie meestal. „Het lagere niveau is bijvoorbeeld wanneer een kind de beelden zelf heeft verspreid, maar de heftige gevolgen niet heeft voorzien. Elke zaak is maatwerk, maar het advies is in ieder geval: doe het niet.”

Gewoon niet doen dus. Ik was verbijsterd over dit advies. Maar ik snap wel waar het vandaan komt. Het idee is simpel: als je het niet doet, kun je ook niet in de problemen komen. En toch is het een slecht advies. Met zo’n bezwering zijn slachtoffers juist niet geholpen. Laat staan dat je er misbruik mee voorkomt. De jeugd zal namelijk altijd aan seks doen. Jongeren zijn een groot deel van hun tijd online en dus verloopt de seksuele ontwikkeling ook deels online. Hoe hard je ook voor het versturen van naaktbeelden waarschuwt, het is nu eenmaal onderdeel van de normale seksuele ontwikkeling geworden.

Als volwassenen en zelfs de politie zeggen dat het dom is wat je doet, dan wordt dat een algemeen oordeel. Dat verhoogt de drempel naar hulp en daarmee weer de kans op misbruik. Naar wie ga je nog als iedereen zegt: „Het is je eigen schuld, je schaadt de eer van je familie, je bent vies, je bent een slet, ik mag van mijn moeder niet meer met je omgaan.” Zou jij nog aangifte doen of naar ouders of leraar durven stappen?

Bedenk dat niet alle naaktfoto’s vrijwillig tot stand komen. Er kan dwang, misleiding, chantage, manipulatie, diefstal en/of hacken in het spel zijn. Als de sexting al vrijwillig was en gedeeld is met één iemand, dan is het doorsturen ervan een enorme schending van het vertrouwen. Anders gezegd: het slachtoffer heeft hulp nodig en geen veroordeling of beschuldiging.

Kinderen en jongeren kunnen snoeihard zijn in hun oordeel naar slachtoffers: had je maar niet zo stom moeten zijn. Door het recente advies van de politie worden zij in dat oordeel bevestigd. Het slachtoffer wordt dan helemaal niet meer met compassie behandeld. Uitsluiting is wat hem of haar rest.

De uitsluiting, dat is het ergste

Als hulpverlener kom ik dagelijks in contact met jonge slachtoffers van #shamesexting (misbruik van sexting). Stuk voor stuk vertellen zij mij dit: de uitsluiting, dat is het ergste! Het oordeel van de omgeving nadat ze geschandpaald zijn. Sommigen lopen weg van huis, anderen krijgen posttraumatische stress, gaan zichzelf snijden om de psychische pijn maar niet te hoeven voelen. Ze durven niet meer naar school. Slachtoffers die geen hulp durven zoeken, geven vaak toe aan chantage (sextortion). Ze doen dingen tegen hun zin of betalen omdat ze het oordeel van de omgeving niet denken aan te kunnen. In 2017 pleegde de 14-jarige Onur zelfmoord. Net nadat zijn naaktfoto verspreid was via Instagram.

Bij Pauw vertelde Nikki Lee Janssen (27) onlangs dat haar Dropbox-account gekraakt werd, dat ze afgeperst werd en dat de afperser het materiaal alsnog op videodeelsite Dumpert.nl plaatste. Ze lichtte direct de site in dat het materiaal gehackt en dus gestolen is. Ondanks dat bleef het filmpje staan. Gelukkig had Nikki een advocaat, die het voor elkaar kreeg dat het materiaal na 36 uur van de site werd gehaald. Maar toen was het al gekopieerd, en verspreid. Het filmpje had één miljoen views. „Bij het verspreiden begon de ellende”, vertelde Nikki.

Lees ook het interview dat NRC eerder dit jaar met Nikki Lee Janssen had: ‘Een afperser zette mijn blootvideo online’

Het is een schande dat de hacker niet gepakt en vervolgd is. En verspreiders ermee wegkomen. Telkens klinkt weer het verwijt dat slachtoffers dit hadden moeten weten. Welkom in de jaren vijftig anno nu: victim blaming met een sausje preutsheid.

Een campagne die slachtoffers helpt en kan voorkomen dat het er nog meer worden, spreekt niet de onschuldige makers van de naaktselfies aan, maar de verspreiders, de hackers en de afpersers. Zíj zijn fout. Zíj zijn strafbaar. Zíj moeten worden aangepakt.

Met het advies van de politie om maar helemaal te stoppen met sexting, wordt de schaamte alleen maar groter en slachtoffers chantabeler. Zij zullen geen aangifte meer willen doen. Wat we wel moeten doen: leg bij preventie de nadruk op het verspreiden. Richt je op de klasgenoten die zo’n naaktfoto toegestuurd krijgen en voor de keuze staan het door te sturen naar een vriend(in). Dit zou de boodschap kunnen zijn: verwijder de ontvangen naaktbeelden direct van je mobiel en pc, zodat je het niet kunt verspreiden. Doe je dat toch, dan ben je strafbaar.

Tot slot een oproep aan de politiek: geef politie en justitie de wetten, techniek, mensen en middelen om de hackers, afpersers en verspreiders op te sporen. Want hoe kan het dat er nog zovelen ongestraft wegkomen met het vernietigen van andermans leven? Ik krijg het de slachtoffers niet uitgelegd.