Maar zíjn het nou terroristen, of niet?

Syrië

Steunde Nederland terroristen? De Nederlandse regering zegt nee, justitie zegt ja, Amnesty noemt ze oorlogsmisdadigers.

Gewapende groepen die verbonden zijn aan Jabhat al-Shamiya in Noord-Aleppo, 2015. Huseyin Nasir / Anadolu Agency

Of het echt zo is dat de Nederlandse regering zijn groepering als terroristisch heeft bestempeld, wil Adeeb Alsen van Jabhat al-Shamiya weten. „Wij vinden dat heel raar”, zegt Alsen via WhatsApp, „want iedereen weet dat wij juist een nationale, Syrische agenda hebben. Wij hebben al in 2014 IS uit Aleppo verjaagd. Dat was nog voor de internationale coalitie tegen IS werd opgericht. We hebben hetzelfde gedaan met Jabhat al-Nusra [het Syrische filiaal van Al-Qaeda, nu Hayat Tahrir al-Sham, red.].”

Jabhat al-Shamiya is een van de Syrische rebellengroepen die in opspraak zijn gekomen door een dossier van Nieuwsuur en Trouw. De groep kreeg jarenlang wapens en andere militaire steun van de internationale coalitie in de strijd tegen IS. Nederland leverde onder meer uniformen en pick-uptrucks, zo onthulde Nieuwsuur maandag. Heeft Nederland daarmee een terroristische organisatie gesteund, zoals de nieuwsrubriek stelt?

Jabhat al-Shamiya is door de Nederlandse regering niet als zodanig aangemerkt. Het Openbaar Ministerie vindt dat wél. Het heeft de groep omschreven als ‘salafistisch’, ‘jihadistisch’ en ‘een criminele organisatie met terroristisch oogmerk’. Dat gebeurde in het kader van een rechtszaak tegen een Nederlandse Syriëganger die voor Jabhat al-Shamiya heeft gevochten.

Lees ook: Geheime terrorismesteun nieuw probleem voor Blok

In het kluwen dat de Syrische oppositie is geworden, is het bijna onmogelijk geworden om ‘gematigde’ rebellen te onderscheiden van ‘terroristen’. Het in naam gematigde Vrije Syrische Leger telt evengoed strijders die van een kalifaat dromen. En er is op de grond vaak sprake van samenwerking met Hayat Tahrir al-Sham. Die groep heeft dan wel zijn banden met Al-Qaeda verbroken, maar dat wil niet zeggen dat het plots democraten zijn geworden.

Jabhat al-Shamiya (het Levantfront) werd eind 2014 opgericht door vijf rebellengroepen uit Aleppo, in een poging de ‘gematigde’ oppositie in Noord-Syrië te verenigen. De alliantie wordt gedomineerd door het Islamitisch Front (voorheen Liwa al-Tawhid), een groep die ideologisch gelieerd is aan de Moslimbroederschap en sterke banden heeft met Turkije en Qatar. De alliantie staat onder bevel van Abdelaziz Salamah, de voormalige leider van het Islamitisch Front.

Lees ook: ‘Nederland steunde Syrische terreurbeweging met materieel’

Jabhat al-Shamiya wordt over het algemeen gezien als een gematigde islamitische groep, die behalve tegen het regime ook vocht tegen IS en de Syrische tak van Al-Qaeda. De groep kwam in aanmerking voor steun van de internationale coalitie. Het selectieproces vond plaats in het commandocentum van de coalitie in Zuid-Turkije, dat onder leiding stond van de Verenigde Staten. Waarschijnlijk heeft Nederland bij zijn keuze voor rebellengroepen de coalitie gevolgd. Begin 2018 werd de hulp stopgezet.

Dat betekent overigens niet dat Jabhat al-Shamiya geen bloed aan zijn handen heeft. De groep stond bekend om de afpersing en intimidatie van de lokale bevolking. Ze steunde lokale shariarechtbanken, al heeft ze zelf geen rechtbanken opgericht. En in een rapport dat Amnesty in 2016 publiceerde over oorlogsmisdaden door de rebellen, werd de groep met name genoemd. Jabhat al-Shamiya werd beschuldigd van ontvoering, marteling en buitenrechtelijke executies.

Alsen zegt dat zijn groep een democratisch Syrië nastreeft. Het beste bewijs daarvan, zegt hij, is dat toen Jabhat al-Shamiya de grensovergang Bab al-Salama controleerde, zij alle opbrengsten heeft overgedragen aan de Syrische regering in ballingschap. Wel geeft hij toe dat er problemen waren met corruptie bij die grensovergang – de basis voor de beschuldiging dat Jabhat al-Shamiya een ‘criminele organisatie’ is. „Maar wij hebben juist geprobeerd daartegen op te treden.”

De laatste tijd staat de groep vooral onder de controle van Turkije. Niet alleen krijgt de groep financiële steun van Ankara. Volgens experts oefent Turkije ook veel invloed uit op militaire beslissingen. In maart 2016 liet Turkije enkele leiders van Jabhat al-Shamiya arresteren omdat ze gebieden in Aleppo aan het regime zouden hebben overhandigd.

In 2018 nam een deel van Jabhat al-Shamiya deel aan de Turkse operatie om de Syrisch-Koerdische strijdgroep YPG uit de regio Afrin te verdrijven. Daar kwamen beschuldigingen uit voort van wraakacties tegen burgers en etnische zuiveringen.

„Is Jabhat al-Shamiya een militante rebellengroep die zich schuldig heeft gemaakt aan martelpraktijken, corruptie, wapensmokkel, afpersing, willekeurige beschietingen van burgerdoelen en de etnische zuivering van Koerden in Afrin?” vraagt de Nederlandse Syrië-watcher Thomas van Linge op Twitter. „Ja.” „Is Jabhat al-Shamiya ‘de vijand’ van het Westen? Een jihadistische terreurbeweging die heeft verklaard te strijden voor een kalifaat, gelieerd is aan IS en aanslagen plant in Europa? Nee.”

De Tweede Kamer wil een debat over het nieuws dat Nederland mogelijk Syrische terroristen steunde. Lees ook:In 2015 leek het politiek nog zo’n goed idee

Correctie: (12 september 2018): In een eerdere versie van dit stuk stond dat Amnesty zegt dat de Syrische groep terroristen zijn. Dit klopt niet. Amnesty noemt ze oorlogsmisdadigers. Dit is hierboven aangepast.

Met medewerking van Hazem Darwiesh.
    • Gert Van Langendonck
    • Toon Beemsterboer