Opinie

    • Arjen Fortuin

Hoe krijg je een man uit de knoop?

Zap Waarom plegen in Nederland meer mannen dan vrouwen zelfmoord? Frans Bromet maakt er een documentaire over, naar het boek van journalist Nathan Vos.

Anika, een van de geïnterviewden in Man in de knoop Foto KRo-NCRV

Margriet van der Linden was in een coulante bui aan het begin van M. Ze bracht een nieuwsitempje over de oude tweets („Gvd! Weer iemand voor de trein, kom dus niet verder dan Eindhoven! Zelfmoordenaars, word eens creatief!”) van aspirant-Kamerlid Thierry Aartsen (VVD). De coulantie bestond erin dat ze zich voor de duiding van de harteloze tweet niet wendde tot de aanwezigen die het meest over zelfdoding wisten: Nathan Vos en Frans Bromet. Zij zaten in de studio omdat later maandag, het was World Suicide Prevention Day, hun documentaire Man in de knoop (KRO-NCRV) zou worden uitgezonden.

Vos, journalist van beroep, verloor zijn broer door zelfmoord en verbaasde zich erover dat in Nederland tweemaal zoveel mannen zich het leven benemen als vrouwen – terwijl juist meer vrouwen zich met een depressie bij de dokter melden. Hij schreef er het boek Man o man over. Maar ja, lezen mannen boeken over psychologische onderwerpen? Er moest ook een film komen; Vos benaderde Frans Bromet.

Wat is het mysterie van de man die niet meer kan? Bij die vraag zijn algemene verklaringen te bedenken over moeite om gevoelens te uiten, druk van de buitenwereld of het vaderschap – maar Bromet en Vos beperken zich tot de verhalen van drie weduwen. Ze worden door Bromet zonder opsmuk thuis gefilmd, waarbij de camera soms ver genoeg uitzoomt om een kinderrugzakje aan een deurklink te tonen.

De verhalen zijn hartverscheurend, over hoe een ‘mopperochtend’, ineens de allerlaatste blijkt te zijn. Maar in Man in de knoop wordt niet naar emotie gehengeld. Bromet wil de mannen begrijpen, via de verhalen van hun vrouwen.

In zijn typerende, wat merkwaardige stijl gaat Bromet pijnlijke vragen en opmerkingen niet uit de weg: „Dacht je dat je een kat in de zak had gekocht?” „Dus dat kwam omdat jij kritiek had?” „Je nam het niet serieus?” Daartegenover staat dat hij zich ineens een vaderlijk ‘ach’ kan laten ontvallen.

Het werkt. De verschillen tussen de drie overleden mannen blijken groot. Twee hadden een agressieprobleem, een derde niet. Eentje raakte overstuur als hij zijn juiste sokken niet kon vinden, twee mannen gingen nooit naar de dokter. Bij een van de drie was de echtgenote bang dat hij zichzelf iets aan zou doen, sterker: hij had zelfs gesuggereerd dat ze er gezamenlijk uit konden stappen. Zijn vrouw had hem duidelijk gemaakt dat zij hoe dan ook dóór wilde met de kinderen – de gedachte dat je zo’n gesprek met je partner moet voeren.

Overeenkomsten waren er ook: alle mannen hadden relatief jonge kinderen en leken moeite te hebben met het gezinsleven. De suïcide kwam als een verrassing, afscheidsbrieven waren er niet en er was het vermoeden van ontevredenheid over de eigen maatschappelijke positie. Man in de knoop is een film vol tastende gedachten. Zoals een van de weduwen constateert: „Blijkbaar was hij een binnenvetter.”

Uit de knoop

Hoe krijg je een man uit de knoop? In elk geval door hem te leren praten, zei psychiater Jan Mokkenstorm zondag in Jacobine op zondag (NCRV), door zelfdoding niet te zien als een fact of life, maar als het gevolg van een ziekte – wat inmiddels algemeen geaccepteerd is. Daarin heeft Mokkenstorm, oprichter van de Stichting 113 Zelfmoordpreventie, een belangrijke rol gespeeld.

Zelf overleefde hij een ernstige depressie, maar dit jaar bleek dat hij ongeneeslijk ziek is. Wanneer hij sterft, zei hij, doet hij dat in de wetenschap dat hij kan wegkruipen bij zijn familie. Dat is niet voor elke man vanzelfsprekend: „Ik heb lang getwijfeld of ik wel om van te houden was.”

Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0900-0113 of www.113.nl.

    • Arjen Fortuin