Het nieuwe tv-seizoen: gevecht om de tv-kijker

Televisie Het nieuwe televisieseizoen belooft ongekend competitief te worden. Omroepen strijden om de kijker in een krimpende markt.

De tv-programma's Golden Boys, Oogappels, VetGelukkig en De Slet van 6VWO. RTL, BNNVARA, NTR, AVROTROS

Jeroen Pauw en Eva Jinek tegen Twan Huys. De Champions League op John de Mols Veronica tegen de Europa League op RTL 7. KLEM 2 (BNNVARA) en Ik weet wie je bent (KRO-NCRV) versus het allerlaatste seizoen van House of Cards.

Het televisieseizoen 2018/2019 belooft een ongekend competitieve periode te worden op de Nederlandse tv. En dat gaat de kijker zien. Bijvoorbeeld bij de late talkshows van de NPO en RTL. Lukt het Twan Huys om RTL Late Night nieuw leven in te blazen? Of bepalen Pauw en Jinek de komende maanden het gesprek van de dag?

Die strijd gaan we ook zien bij het voetbal, tv-sport nummer één. Terwijl Ziggo voor veel geld de uitzendrechten heeft gekocht van belangrijke buitenlandse voetbalcompetities, vechten Talpa en RTL om de doordeweekse kijker met Europees voetbal. Nu PSV én Ajax actief blijven in de Champions League wint Veronica (Talpa TV, De Mol) het voorlopig van RTL 7. Ongetwijfeld tot hilariteit van Johan Derksen en consorten.

En die concurrentie zie je rond nieuwe dramaseries op lineaire tv-zenders van bijvoorbeeld de publieke omroep, en bij online diensten als Netflix en Videoland. Die laatste dienst integreert RTL op dit moment met zijn andere online-kijkdienst, RTL XL.

De strijd speelt zich af op een krimpend speelveld. Het is al langer bekend: Nederlanders kijken steeds minder televisie. Ondanks populaire evenementen als de Olympische Winterspelen en het WK voetbal daalde de kijktijd ook in de eerste helft van 2018. We stemden volgens Stichting Kijkonderzoek (SKO) 141 minuten per dag af op lineaire zenders – dus niet op uitgesteld kijken-diensten en websites als YouTube. Dat is een daling van 6 minuten, ofwel 3 procent ten opzichte van de eerste helft van 2017. Jongeren keken nog minder: 13- tot 19-jarigen 61 minuten tv (-3 procent), 20- tot 34-jarigen 112 minuten (-2 procent).

Elke grote zendergroep in Nederland heeft de komende maanden bovendien zijn eigen uitdagingen: de NPO moet vermoedelijk tientallen miljoen bezuinigen. RTL zit middenin een reorganisatie en Talpa TV/SBS moet nu eens gaan bewijzen dat de miljoeneninvesteringen van John de Mol geen weggegooid geld is.

De twee commerciële zendergroepen hadden het zo druk in augustus dat beide de traditionele seizoenspresentatie hebben opgeschort. RTL komt pas later dit najaar met een informatiebijeenkomst voor pers (en vooral voor adverteerders), van Talpa is dat nog niet bekend.

De publieke omroep daarentegen presenteerde op 28 augustus wel meer dan honderd nieuwe en vernieuwde titels. Alsof er geen miljoenenbezuinigingen dreigen. Frans Klein, de tv-directeur van de NPO, stelde wel: „Dreigende nieuwe bezuinigingen uit politiek Den Haag kunnen niet zonder kwaliteitsverlies worden doorgevoerd.”

Wat opvalt: de NPO blijft investeren in drama. Voor de gewone tv-zenders en voor internet. Eigen Nederlandse series – waarvan de omroep alle rechten heeft voor exploitatie op tv en online platformen – zijn een belangrijk wapen in de concurrentiestrijd met Netflix. De kijktijd in de eerste helft van 2018 steeg in slechts een klein aantal genres, waaronder Nederlandse films en series, blijkt uit de cijfers van Stichting Kijkonderzoek.

We zien bovendien meer ouderen op tv, en niet alleen bij Omroep MAX, en de reizende personalities doen dat niet louter voor de VPRO maar ook voor andere publieke omroepen. Het advies van ‘experts’, in het jaarverslag 2017, om minder Bekende Nederlanders op tv te brengen, lijkt de NPO nog niet te hebben opgevolgd. Ook dit seizoen zien we BN’ers spelletjes spelen, boeken lezen en rijden over onherbergzame snelwegen.

Lees ook: Publieke omroep snijdt wel degelijk in journalistiek

De strijd om de seriekijker

Hoe kun je concurreren met Netflix, de seriemachine die jaarlijks met vele miljarden smijt? Het aanbod van de online streamingdienst (130 miljoen abonnees in 190 landen) blijft maar groeien.

Op het gebied van lokale producties hebben de Nederlandse aanbieders een voorsprong op de Amerikaanse reus. De eerste Nederlandse Netflix original, een horrorserie van het productiebedrijf Pupkin, verschijnt pas ergens in 2019. Wel zet het bedrijf al een tijdje in op eigen Europese producties zoals La casa de papel (Spanje) en Dark (Duitsland). Dat moet ook wel, de EU komt in december met een wetsvoorstel waarin een quota voor streamingdiensten staat. Minstens dertig procent van het aanbod moet in Europa gemaakt worden.

Veel meer dan een talkshow of talentenjacht is een serie een tijdloos product. Je kunt ook in 2018 nog aan Breaking Bad (2008) beginnen. Daarmee is drama erg geschikt om een video-on-demand-dienst mee op te tuigen, bijvoorbeeld NPO Start (met de abonnee-variant NPO Start Plus) en Videoland van RTL. Die partijen zetten dan ook dit nieuwe seizoen weer in op drama.

KLEM was begin 2017 een hit voor de NPO: de laatste aflevering trok ruim anderhalf miljoen kijkers. Donderdag begint het tweede seizoen.

Een belastingman (Barry Atsma) raakt ongewenst verzeild in de onderwereld via slechterik (Jacob Derwig) en zijn vrouw (Georgina Verbaan). Later dit najaar komt de NPO met een serie van Will Koopman, regisseur van de succesvolle RTL-series Gooische Vrouwen en Divorce. Oogappels (NPO1) gaat over vier gezinnen met puberkinderen. De politieke thriller Morten, over een nieuwe Haagse politicus, is gebaseerd op de boeken van politiek verslaggever Dominique van der Heyde en journalist Annet de Jong.

Voor de familie heeft NPO3 rond de Kerst Gips , naar het boek van Anna Woltz. Gezin in scheiding belandt in ziekenhuis, dochter gaat alleen op avontuur in de ziekenhuisgangen. Ook het leven omarmend is: Zára en de magische kicksen. Dankzij wondersloffen kan meisje in asielzoekerscentrum fantastisch voetballen. Maar ze mag niet van haar broer.

NPO3 maakt steeds meer korte series voor jongeren die voornamelijk online te zien zijn. De Slet van 6VWO, Tagged (online pesten) , Vakkenvullen (vakkenvullen) en Anne+ (lesbische student) richten zich op een jonge doelgroep die online zeer actief is en zich niet aan een programmagids houdt.

Commerciële concurrent Videoland zet ondertussen in op een misdaadserie over de nieuwe generatie van de Amsterdamse onderwereld. Mocromaffia, gebaseerd op de gelijknamige bestseller, is een project van Thijs Römer en Achmed Akkabi. Ook in de maak bij de videodienst: nieuwe seizoenen van Nieuwe Buren en De 12 van Oldenheim.

Netflix komt dit najaar onder meer met de ambitieuze miniserie Maniac, de horroserie The Haunting of Hill House, met Michiel Huisman, het vijfde seizoen van de diepzinnige animatieserie BoJack Horseman en het slot van House of Cards.

Lees ook: The Voice Senior draait om de verhalen

De strijd om de oudere kijker

Als senior Ton op aanraden van de TomTom een iets te scherpe bocht met de caravan neemt en de hele zijkant opentrekt, kan hij zich niet opwinden. „Ik heb een ducttape-je bij me”, zegt Ton terwijl hij de schade opneemt. „En ach kijk nou! Ik dacht dat ik de caravanspiegel verloren was, maar die bungelt er gewoon nog aan!”

De ouderen die deze zomer voor We zijn er Bijna! door Italië trokken, hebben engelengeduld, en ook: zeeën van tijd. Het programma haalt op zijn sloffen een miljoen kijkers. Na Omroep MAX hebben nu ook de meeste andere zenders de oudere omarmd. Er zijn natuurlijk voordelen in het maakproces (ouderen hebben veel tijd, veel te vertellen, wellicht wat minder blad voor de mond), en ouderen zijn een lucratieve groep als het om kijkcijfers gaat. In Nederland zit de 65-plusser meer dan 4,5 uur per dag voor de televisie (ver boven het gemiddelde van twee uur en 21 minuten). Zij kijken niet alleen méér tv, ook andere programma’s. Het geheime dagboek van Hendrik Groen, dat zich afspeelt in een verzorgingstehuis, wordt verreweg het meest door ouderen bekeken. Alleen bij de 65-plussers haalt de serie de top 10 van 2017.

RTL begon het nieuwe tv-seizoen met The Voice Senior, waarin ouderen het tegen elkaar opnemen in een zangwedstrijd (ruim anderhalf miljoen kijkers). Afgelopen week begon bij SBS Golden Boys , dat aanvankelijk Oudje zoekt Vrouwtje heette. Senioren gaan met hulp van André Hazes junior op zoek naar een nieuwe liefde. KRO-NCRV maakte eerder ook een datingprogramma voor ouderen, Hotel Romantiek. SBS zond al twee seizoenen uit van De wereld rond met 80-jarigen, een reisprogramma met „hoogbejaarden” - een afgeleide van We zijn er Bijna!

De NPO komt verder met Last Days (ouder worden en doodgaan), Uit Coma (met Paul Witteman) en Een poging tot vrolijk verval (Alzheimer).

De strijd om de talentenkijkers

Talentenjachten zijn ook komend tv-seizoen concurrentiemateriaal – er wordt lang niet meer alleen naar zangtalent gezocht. Sinds het succes van Heel Holland Bakt (MAX) concurreerde RTL eerder onder meer met Ja, Ik Wil… Een Taart!, en SBS dit jaar met Stelletje Pottenbakkers – nogal onverhuld trouwens („Pottenbakkers klaar, draaien maar!”).

RTL 5 komt met Boxing Stars, waarin bekende Nederlanders boksen. Ook geen nieuw concept trouwens: al in 2004 had je Sterren Boksen. Eind september begint bij RTL 4 The Talent Project waarin zangers hulp krijgen in hun carrière. Met vrijwel hetzelfde concept begon afgelopen maand bij SBS House of Talent.

Terwijl RTL vooral inzet op gebleken successen, probeert John de Mol op SBS6 nieuwe formats uit. Voor de jongeren heeft hij Jan Versteegh bij de publieke omroep weggekocht. Die gaat de grote shows doen.

Bizar!

Je kunt ook de kijker verleiden met opvallende formats. Wat te denken van Patty Brard die gaat afvallen middels een maagverkleining. Nee, niet voor luchtig leedvermaak bij SBS 6, maar voor een serieus informatief programma van de publieke omroep. Aan de andere kant heb je Anorexia Eetclub (NPO3). Tatum Dagelet gaat koken met jongeren die een eetstoornis hebben. Voor De Grootste Bijbel van Nederland (NPO1) rijdt Bert van Leeuwen rond met een boek van vier bij drie meter. Gods Woord weegt zo’n tweeduizend kilo. Als de jury van het Guinness Book of Records het boek uit heeft, wordt het vermoedelijk zelfs de grootste bijbel van de wereld.

    • Jan Benjamin
    • Thijs Schrik
    • Wilfred Takken
    • Lineke Nieber