Opinie

Laat student in eigen tempo zijn punten halen

Studenten betalen per collegejaar. Vertraging kost iedereen geld. Velen haken af. Beter om per studiepunt af te rekenen, betoogt .

In Ahoy Rotterdam wonen eerstejaars de opening van de introductieweek van de Erasmus Universiteit bij Foto Jerry Lampen/ANP

Afgelopen maand startten meer dan 100.000 nieuwe studenten een hbo-opleiding. Dat is prachtig, maar we weten nu al dat meer dan 30.000 van hen het tweede jaar van hun opleiding niet halen. Zij vallen in het eerste jaar uit. En maar 40 procent van de nieuwe eerstejaars haalt binnen de vastgestelde vier jaar een hbo-diploma.

Dit zijn zorgelijke cijfers. Tegelijk wordt uit onderzoek duidelijk dat het aantal studenten met psychische klachten, stress en burn-outs toeneemt. Hoe toegankelijk is het hoger onderwijs eigenlijk? Minister Van Engelshoven heeft vorige week een flinke steen in de vijver gegooid door aan te kondigen het bindend studieadvies te versoepelen. Studenten hoeven wat haar betreft nog maar veertig van de zestig studiepunten te halen om door te mogen naar het tweede jaar.

Het bindend studieadvies is volgens de Wet op het Hoger Onderwijs bedoeld om studenten die „niet geschikt moeten worden geacht voor de opleiding” te kunnen afwijzen. Het is dus niet bedoeld als een instrument om – zoals Bert van der Zwaan in NRC schreef – „studentenstromen te beheersen”.

De vraag is wel hoe bruikbaar een generieke norm als het aantal studiepunten is om de geschiktheid van studenten voor hun opleiding te beoordelen. Geeft dat elke student een eerlijke kans? De minister vraagt daar terecht aandacht voor. Maar de oplossing is niet een nieuwe generieke norm. Als we echt iets willen doen aan gelijke kansen, studiestress en toegankelijkheid, dan moeten we fundamenteler het huidige onderwijssysteem ter discussie stellen.

Nu is het onderwijs zo ingericht dat een student zich inschrijft voor een programma van vier jaar, met als doel in dat voorgeschreven tempo een diploma te halen. Studenten die langer in het systeem blijven worden namelijk voor de instellingen een ‘kostenpost’ omdat de subsidie van de overheid na vier jaar stopt. Zelf blijft de student overigens voor de hele looptijd van zijn studie het volledige collegegeld betalen.

Er zijn allerlei goede redenen voor studenten om in een ander tempo te studeren

Tegelijk weten we dat er allerlei goede redenen zijn voor studenten om in een ander tempo te willen studeren. Zo is bij Windesheim 7 procent van de studenten mantelzorger, heeft 5 procent een eigen bedrijf, heeft 13 procent een zogeheten ‘functiebeperking’ en combineren velen hun studie met een baan of bestuurswerk. Allemaal redenen om niet voor het volledige aantal van zestig punten te gaan. En al helemaal zonde als je daardoor oploopt tegen een bindend studieadvies en met je opleiding moet stoppen.

Lees het opiniestuk van Bert van der Zwaan: Studielast is niet de oorzaak van studentenstress

Mijn ideaal is een onderwijssysteem dat studenten de ruimte geeft in eigen tempo te studeren. In dat geval stelt de student zelf – in overleg met de opleiding – vooraf vast hoeveel studiepunten hij of zij in dat jaar kan en wil gaan halen. Uit onderzoek weten we dat dit studenten meer motiveert dan een door de instelling opgelegd aantal punten. Bij Hogeschool Windesheim zijn we hier al mee begonnen. Binnen het experiment ‘Flexstuderen’ bepalen studenten zelf hoeveel punten ze gaan halen én betalen ze per afgesproken studiepunt in plaats van het volledige collegegeld. Wel zo eerlijk!

De discussie die de minister heeft aangezwengeld moet daarom niet gaan over een nieuwe generieke norm, maar over instrumenten die het studenten mogelijk maakt in eigen tempo te studeren én te betalen c.q. te lenen voor hun studie. Dat is eerlijker, geeft studenten meer regie en daarmee minder stress.