Komt Orbán er weer mee weg?

Europees Parlement GroenLinks-Europarlementariër Sargentini bepleit een strafprocedure tegen Hongarije vanwege uitholling van de democratie.

De Hongaarse premier Viktor Orbán gebruikt het rapport van Sargentini mogelijk in zijn campagne tegen de EU. Foto Luca Bruno/AP

De lijst met overtredingen is inmiddels lang: van nepotisme bij benoemingen van rechters tot misbruik van EU-subsidies. Al ruim acht jaar werkt de Hongaarse premier Viktor Orbán aan de uitholling van de democratie in zijn land. ‘Brussel’ keek bezorgd toe, Hongarije kreeg van de Europese Commissie waarschuwingen en maakte zaken aanhangig bij het EU-Hof, maar Orbán kwam er mee weg.

Hoe lang kan hij zich nog onschendbaar achten?

Deze dinsdag moet hij zich in het Europees Parlement verdedigen tegen de aantijgingen in een rapport van GroenLinks-Europarlementariër Judith Sargentini. In Hongarije is sprake van een „systematische schending van de Europese waarden”, luidt de vernietigende conclusie van haar rapport waarvoor ze een jaar lang onderzoek deed, in samenwerking met de Verenigde Naties, de OVSE en de Raad van Europa. Het rapport roept Europese regeringsleiders op tot een artikel-7-procedure tegen Hongarije, de ‘nucleaire optie’, waarmee een land feitelijk buitenspel wordt gezet. Hongarije zou dan uiteindelijk het stemrecht aan de EU-vergadertafels kunnen verliezen.

Nog langer „wegkijken” kan niet meer, vindt Sargentini. „Een Hongaar kan geen onafhankelijk tv-nieuws meer zien en Europese subsidies verdwijnen in de zakken van vrienden en familie van Orbán.”

Oog in oog met Hongaarse leider

In het debat over haar rapport in het Straatsburgse halfrond staat Sargentini oog in oog met Orbán die op eigen verzoek aanwezig is. Als een dag later, woensdag, tweederde van de stemmende Europarlementariërs haar rapport steunt, zorgt Sargentini voor een primeur. Niet eerder nam het Europees Parlement het initiatief tot het inroepen van artikel 7.

Dat de stemming op dezelfde dag is dat Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker zijn jaarlijkse State of the Union uitspreekt, vindt Sargentini een veelzeggend toeval. „De Hongaarse kwestie is bepalend voor de staat van de héle EU.”

Eerder zette de Europese Commissie artikel 7 in tegen Polen, waar volgens de Commissie de rechts-nationalistische regering juridische hervormingen doorvoert die de rechtsstaat ondermijnen.

Lees meer over Viktor Orbán: Een vechter die nooit zal stoppen

Maar ‘7’ inzetten tegen Hongarije is voor de Commissie politiek gezien lastiger, omdat Orbáns partij Fidesz lid is van de Europese familie van christen-democraten (EVP), de grootste fractie in het parlement. Linkse en groene fracties verwijten de EVP - waartoe ook Commissievoorzitter Juncker, de Duitse bondskanselier Angela Merkel en het CDA behoren – al jaren dat Orbán wordt gespaard om partijpolitieke redenen. De 12 Fidesz-zetels houdt de EVP liever aan boord.

Sargentini: „Voor Europarlementariërs is de keus helder: steunen ze de status quo waarin de grote partijen elkaar de hand boven het hoofd blijven houden? Of kiezen ze voor het beschermen van Europese waarden?”

De ‘Hongaarse kwestie’ is inmiddels uitgegroeid tot een ‘Europese kwestie’. De slag om Hongarije is ook de slag om de EU, vindt de Franse president Emmanuel Macron die vorige week een nauwelijks verholen stemadvies gaf aan de EVP-Europarlementariërs. „Je kunt niet aan de kant staan van Merkel én van Orbán.”

En Eurocommissaris Günther Oettinger waarschuwde dat „landen als Hongarije en Polen het Europese project willen slopen.” Zal het indruk maken op de 216 EVP-Europarlementariërs? Hoe zij woensdag stemmen zal de doorslag geven. Het CDA heeft al aangegeven Sargentini te steunen, net als de Vlaamse christendemocraat Ivo Belet (CD&V). Maar hij voegde er meteen aan toe dat Orbán hoe dan ook welkom blijft in de EVP. „We blazen geen bruggen op”, zei hij tegen dagblad De Standaard.

Dat is ook de toon van Manfred Weber, leider van de EVP-fractie en als Beierse christen-democraat (CSU) een trouwe ‘soldaat’ van Merkel. Weber wil eind 2019 Juncker als Commissievoorzitter opvolgen en is huiverig om EVP-er Orbán tegen zich in het harnas te jagen. In een interview vorige week in de Süddeutsche Zeitung toonde hij zich mild voor politici als Orbán. „In het politieke panorama van vandaag zie ik Orbán, in Italië Salvini en in Polen Kaczynski. We kunnen wel wat anders willen, maar dit is de realiteit.”

Lees ook: Rijk worden door God, geluk en Orbán – en dankzij de EU

Artikel 7 kan door Orbán ook worden gebruikt als instrument in zijn anti-EU-propaganda, waarschuwt András Schiffer van de Hongaarse oppositiepartij LMP in Hongaarse media. Bij veel anti-EU-partijen in Europa geniet Orbán populariteit vanwege zijn verzet tegen de verplichte opname van migranten die wordt opgelegd door ‘regelmonster Brussel’. „Dan wordt Sargentini’s rapport een welkom geschenk aan Orbán.”

Die heeft net zo veel vrienden als vijanden in Europa, erkent Sargentini. „Ik reken op een meerderheid van de stemmen vóór mijn rapport. Het wordt sowieso een sterk signaal dat de Europese regeringsleiders niet kunnen negeren. Doen ze dat wel, dan zijn we ver van huis.”

    • Tijn Sadée