Haast met vaccinatie tegen meningokokken

Infectie Jongeren krijgen snel een nieuw vaccin tegen meningokokken. Steeds meer mensen worden ziek en overlijden.

Als de meningokokkenbacterie Neisseria meningitidis in de bloedbaan komt, kan die levensbedreigende hersenvliesontsteking (meningitis) of bloedvergiftiging (sepsis) veroorzaken. Foto Getty Images

Vorig jaar werden 80 Nederlanders ernstig ziek door een infectie met de meningokokken W-bacterie; 11 van hen overleden. Tot en met augustus 2018 telde het RIVM al bijna evenveel zieken en wel 18 doden. Dit lijkt het begin van een akelige epidemie. Een extra vaccinatiecampagne moet die in de kiem smoren.

Zo’n 130.000 jongeren geboren tussen 1 mei en 31 december 2004 ontvangen binnenkort een uitnodiging. Volgend jaar zullen nog eens 860.000 jongeren in de leeftijd van 14 tot en met 18 jaar een oproep krijgen zich te laten vaccineren. Het gaat om een nieuw vaccin dat bescherming biedt tegen vier varianten van meningokokkenziekte, inclusief W.

„Dit is een van de ernstigste infectieziekten die we kennen”, zegt Hans van Vliet, programmamanager van het Rijksvaccinatieprogramma bij het RIVM in Bilthoven. Wat zich aanvankelijk kan laten aanzien als een flinke griep, kan in korte tijd uitlopen op een levensgevaarlijke infectie, waarbij de patiënt op de afdeling intensive care van het ziekenhuis behandeld moet worden. Als de meningokokkenbacterie Neisseria meningitidis namelijk in de bloedbaan komt, kan die levensbedreigende hersenvliesontsteking (meningitis) of bloedvergiftiging (sepsis) veroorzaken.

Lees ook: 650.000 extra vaccinaties tegen meningokokken

Gezondheidsraad te traag

Het besluit om een nieuw vaccin in te zetten werd in september 2017 genomen door de toenmalige minister Edith Schippers (Volksgezondheid, VVD), nadat deskundigen van onder meer het RIVM hierop hadden aangedrongen. Schippers week daarmee af van de gewoonte eerst te wachten op een officieel advies van de Gezondheidsraad. „Een volkomen terecht besluit”, zegt Ronald de Groot, infectioloog van het Radboudumc in Nijmegen. De Gezondheidsraad werkt veel te traag, vindt hij. „In 2015 en 2016 was duidelijk dat serogroep W heel snel aan het toenemen was. Vanuit de ervaring van Engeland, waar deze bacterie eerder opdook, was duidelijk dat het verder zou stijgen.”

Deskundigen maken zich speciaal zorgen om infecties met serogroep W omdat deze bacterie besmettelijker lijkt dan andere en relatief vaak bij jongeren voorkomt. Zo’n 20 procent van de adolescenten draagt de bacterie bij zich in de neus- en keelholte zonder daar last van te hebben. Dat betekent dat zij het snel aan elkaar en anderen kunnen overdragen. Daarnaast is het beloop van een infectie met de W-bacterie ernstiger. In de groep patiënten van 14 tot 24 jaar die ermee besmet raakte is ruim een kwart overleden, fors hoger dan het sterfterisico van 5 tot 10 procent bij infectie met andere meningokokken.

Het bestaande meningokokkenvaccin dat in 2002 werd geïntroduceerd beschermt alleen tegen serogroep C. Het nieuwe vaccin wordt gemaakt door twee fabrikanten, GSK en Pfizer. „Beide vaccins kunnen worden ingezet”, zegt Van Vliet. „Naar verwachting levert het vijf jaar bescherming.”

'Deel dit niet met je vrienden'

De crux van de campagne is dat gevaccineerde jongeren de infectie niet verder verspreiden. Dat moet het aantal infecties in heel Nederland omlaag brengen, maar of dat lukt, zal voor een belangrijk deel afhangen van de vaccinatiegraad. Dat ging eerder mis bij de introductie van het HPV-vaccin tegen baarmoederhalskanker, waarbij teleurstellend weinig meisjes zich lieten vaccineren. Om dat te voorkomen probeert het RIVM het nu heel anders aan te pakken. Met de slogan „deel dit niet met je vrienden” doet het instituut nu direct een beroep op de jongeren. De noodzaak ervan wordt indringend verteld in filmpjes, bijvoorbeeld door de 17-jarige Sterre die vorig jaar haar zus verloor door een meningokokkeninfectie.

Meningokokkenziekte W kan mensen van alle leeftijden treffen, zegt Van Vliet. „Gezien de schaarste van het vaccin is het echter onmogelijk om de hele bevolking te gaan vaccineren. Daarom hebben we gekozen voor een gerichte doelgroep. Jongeren spelen een grote rol bij de verspreiding van de infectie”, door hun intensieve sociale contacten. „Als zij nu gevaccineerd zijn, hopen we over de hele bevolking een daling van het aantal infecties te bereiken.”

    • Sander Voormolen