Er is geld voor ‘regionale knelpunten’: meer insecten rond Leiden, minder kernafval in Petten

De tien potjes van Rutte III Nederland telt veel regionale knelpunten. Weliswaar is het ‘potje’ met 950 miljoen voor oplossingen nog lang niet uitgegeven, er zijn al wel talrijke bestemmingen. En onlangs kwam er nog voor 1,3 miljard aan aanvragen binnen.

Voor ruimtevaartcentrum Estec in Noordwijk bevat de ‘regio-envelop’ 40 miljoen. Foto Koen van Weel/ANP

Ambitieuze wethouders uit grootstedelijke gebieden, hun collega’s uit steden met achterstandswijken en talloze andere lokale bestuurders bladerden vorig najaar hoopvol door het regeerakkoord van het nieuwe kabinet. Goed nieuws! Er stond een grote pot met geld voor hen klaar. De nieuwe regering beloofde liefst 900 miljoen euro te reserveren voor „de aanpak van regionale knelpunten”. Al in december werd dit met 50 miljoen verhoogd tot 950 miljoen euro. Daarvan zou 250 miljoen dit jaar al beschikbaar zijn, de rest verspreid over de komende drie jaren.

‘Regionaal knelpunt’ is een tamelijk ruim begrip waarvan vele lokale bestuurders meteen dachten: dat zijn of hebben wij ook, dus kom maar op met die miljoenen. Maar wie het regeerakkoord nader beschouwde en de brieven las die die coördinerend ‘regio-minister’ Carola Schouten (ChristenUnie, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) er in de loop van de maanden over schreef, wist dat binnenhengelen van deze nieuwe subsidie nog niet zo gemakkelijk was.

Rekbaar begrip

Het kabinet bleek immers zelf al zes projecten te hebben aangewezen voor deze ‘regio-envelop’. Dat zijn nogal uiteenlopende projecten, waaruit blijkt dat ‘regionaal knelpunt’ inderdaad een rekbaar begrip is. De BES-eilanden (Bonaire, Saba en Sint Eustatius) krijgen 30 miljoen, de provincie Zeeland 35 miljoen; voor ruimtevaartcentrum Estec in Noordwijk is 40 miljoen beschikbaar en voor het opruimen van oud nucleair afval uit Petten en Dodewaard 117 miljoen. De twee grootste donaties, elk 130 miljoen, gaan naar twee totaal uiteenlopende bestemmingen. De ene is achterstandswijk Rotterdam-Zuid, om onder meer verpaupering en criminaliteit tegen te gaan, de ander ‘Brainport Eindhoven’, om dit grootstedelijk gebied „blijvend in staat te stellen om een bovengemiddelde groei te realiseren”.

Daarmee heeft minister Schouten al iets meer dan de helft van de nieuwe, maar eenmalige subsidiepot uitgedeeld: 482 miljoen van de 950 miljoen. Overigens is na acht maanden in 2018 nog maar 53 miljoen voor deze eerste zes projecten daadwerkelijk beschikbaar gesteld: het ministerie van LNV heeft twee tranches overgeheveld naar het Gemeente- en Provinciefonds: 39,9 miljoen voor Eindhoven en 13,2 miljoen voor Zeeland. De eerste uitkeringen voor nucleair afval en Estec staan klaar op de begroting van het ministerie van Economische Zaken. Minister Schouten verwacht dat in de laatste maanden van dit jaar bij elkaar 210 miljoen wordt besteed, ietsje minder dan de oorspronkelijk begrote 250 miljoen.

De rest van de grote pot met geld, 462 miljoen, is bestemd voor andere projecten en regio’s die – opnieuw ruim geformuleerd – bijdragen aan „brede welvaart in Nederland”. Andere overheden die voor de eerste tranche van 200 miljoen in aanmerking willen komen, dienden vóór 1 september een plan in te sturen.

Zoals het regionale bestuur al vreesde, waren de reacties overweldigend. Het ministerie van LNV kreeg 88 voorstellen opgestuurd, „uit alle hoeken van het land”, waarbij voor 1,3 miljard euro aan subsidie is besteld. Met andere woorden: de tweede tranche van Schoutens regio-envelop van 200 miljoen is ruim zesmaal overtekend.

Ook hier is het palet aan plannen breed: de provincie Limburg vraagt 40 miljoen euro voor de voormalige mijnstreek Parkstad Limburg. Het Groene Hart wil 13 miljoen voor het financieren van een plan van aanpak om bodemdaling tegen te gaan. De Leidse regio vraagt 5,3 miljoen voor het versterken van de biodiversiteit – „het aantal insecten is met 85 procent gedaald.” En de provincie Overijssel heeft liefst vijf plannen ingediend ter waarde van 85 miljoen euro, variërend van de ontwikkeling van toerisme in Giethoorn tot steun voor de hightechindustrie van Twente.

Lees ook: Dit zijn de zeven financiële puzzels van Rutte III

De betrokken regionale bestuurders zullen voor de (eventuele) inwilliging van hun verzoek nog even geduld moeten opbrengen. De voorstellen worden nu eerst door ambtenaren bestudeerd en beoordeeld, op z’n vroegst in november zal het kabinet erover beslissen.

1. Politie | 154 miljoen

Terwijl het conflict over een nieuwe cao tussen bonden en bazen zich verhardt, is er nog altijd geen duidelijkheid over de 154 miljoen die het kabinet al voor dit jaar aan de politie had beloofd. De eerste 100 miljoen daarvan is vrijgegeven, voor „de versterking” van het korps, maar hoeveel agenten er waar zijn bijgekomen, is niet duidelijk.

2. Krijgsmacht | 775 miljoen

Over hoe de besteding verloopt van de eerste grote hap die in de modernisering van de krijgsmacht wordt gestoken – 775 miljoen dit jaar – kan Defensie geen duidelijkheid geven. Het proces van aankoop van nieuw materieel is een zaak van lange adem, waardoor het lastig is de precieze uitgaven per jaar te volgen.

3. Basisonderwijs | 280 miljoen

Als de salarisadministratiekantoren hun werk goed doen, krijgen de 170.000 leraren in het basisonderwijs eind deze maand de envelop waar ze al jaren op wachten: het eerste loonstrookje met een hoger salaris. De moeizame cao-onderhandelingen leidden kort voor de zomervakantie tot een akkoord dat de docenten een algemene salarisstijging van 2,5 procent brengt. Die wordt nu met terugwerkende kracht uitgekeerd. Volgende maand komt daar nog eenmalig 750 euro bij. Dit zit allemaal in de 270 miljoen die het kabinet heeft beloofd. De vakbonden zijn overigens nog niet tevreden, want ze hebben om een structureel veel hogere investering in het basisonderwijs gevraagd. De stakingsacties gaan dus door.

Met het tweede potje dat we volgen, 10 miljoen voor vermindering van de hoge werkdruk, heeft minister Slob (Onderwijs, ChristenUnie) boekhoudkundig balletje-balletje gespeeld. De totale investering gedurende de gehele kabinetsperiode heeft hij wat gelijkmatiger over de jaren verdeeld, waardoor er dit schooljaar al 237 miljoen euro al beschikbaar is. Uiteindelijk krijgen scholen met het gemiddelde aantal van 225 leerlingen er structureel 65.000 euro bij.

4. Verpleeghuiszorg | 577 miljoen

Dit is het eerste kwart van de 2,1 miljard die de vorige staatssecretaris van Zorg, PvdA’er Martin van Rijn, voor de verpleeghuiszorg wist vast te leggen. Achteraf gezien is daar achter de schermen veel meer ruzie en gedoe over geweest dan het leek. Het grootste deel van deze investering – 435 miljoen dit jaar – is bedoeld voor het organiseren van ‘meer handen aan het bed’. Ondanks de krappe arbeidsmarkt lijken veel verpleeghuizen daar dit jaar in te slagen. We schatten in dat na acht maanden al tweederde van deze personeelspot is besteed: 290 miljoen euro. Volgend jaar wordt het spannend, als de verpleeghuizen meer geld tot hun beschikking krijgen – 1,2 miljard – maar de personeelswerving ongetwijfeld veel stroever zal lopen.

5. Sport | 20 miljoen

Zoals in de vorige aflevering beschreven lijkt de investering van 10 miljoen euro voor de topsport al succes op te leveren: op verschillende zomerse internationale sporttoernooien wist Nederland goed te scoren. Volgens NOC*NSF is er een rechtstreeks verband met de investeringen in nieuwe trainingsmiddelen en begeleiding en deze prestaties.

Van het tweede potje dat we volgen, 10 miljoen voor de breedtesport, heeft 20 procent zijn bestemming gevonden: voor 2 miljoen worden sportaccommodaties milieuvriendelijker en energiezuiniger gemaakt.

Hoeveel precies er al is uitgegeven, hoopt de sportkoepel deze maand in kaart te kunnen brengen.

6. Armoedebestrijding kinderen | 30 miljoen

Sociale Zaken heeft 90 procent van dit geld doorgeschoven naar het Gemeentefonds. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten zegt dat er van alles mee gebeurt om armoede en schuldenproblematiek onder gezinnen te verhelpen, maar kan nog niet zeggen hoeveel geld daar al aan gespendeerd is.

7. Diplomatieke posten | 10 miljoen

Sinds minister Blok (VVD) kort voor de zomer uit de doeken deed hoe hij het diplomatieke netwerk wil versterken, zijn de „intensiveringen” volgens het ministerie „al in volle gang.” Zo zijn al intussen twee nieuwe ambassades geopend, in Niger en in Libië, en een consulaat-generaal in de Indiase stad Bangalore. Van de beoogde vijftig nieuwe diplomaten zijn er inmiddels 25 aan het werk. We schatten daarom de extra bestedingen van BZ in op de helft van het potje van 10 miljoen voor 2018.

8. Regionale knelpunten | 250 miljoen

Zie het artikel hierboven.

9. Infrastructuurfonds | 500 miljoen

Het ministerie van I&W verwacht niet dat de 500 miljoen die dit jaar is toegevoegd aan het Infrastructuurfonds al wordt uitgegeven. Reden: „Het geld komt pas beschikbaar bij een definitieve gunning na aanbesteding” voor nieuwe infrastructurele projecten. Net als bij Defensie lopen dit soort investeringen langzaam.

10. Natuur en waterkwaliteit | 50 miljoen

Van het ministerie van I&W nog geen bericht over hoe en hoeveel van dit geld al is besteed. Het is bedoeld voor onder meer de Markerwaard en verwijdering van „nieuwe chemische stoffen” uit zoetwater.

Correctie (11 september 2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat er voor 1,2 miljard aan subsidieaanvragen binnen is gekomen. Dat moet 1,3 miljard zijn, en is hierboven aangepast.

    • Philip de Witt Wijnen