Brussel is eruit: verzetten klok moet stoppen

Europese Commissie Elk EU-land mag van Brussel straks kiezen voor een zomer- of een wintertijd. Wat kiest Nederland?

De zonsondergang in Greenwich, Engeland. Foto nburka

Zou het er dan toch van komen? Het twee keer per jaar verzetten van de klok moet maar eens afgelopen zijn. Dit stelt de Europese Commissie binnenkort voor, zeer waarschijnlijk op woensdag. Jarenlang zei Brussel dat het overschakelen naar zomertijd leidde tot energiebesparing, zorgde voor vertier tijdens lange zomeravonden en nauwelijks voor gezondheidsklachten.

Maar nu is de Commissie om. Nadat een meerderheid van 4,6 miljoen deelnemers aan een online enquête zich uitsprak voor een permanente zomertijd komt Brussel nu met plannen. Niet voor permanente zomertijd. Wel om het verzetten van de klok te stoppen en landen zelf te laten beslissen of ze zomer- of wintertijd willen.

Lees ook over het tijdsverschil in Spanje: Franco’s erfenis: leven in verkeerde tijdzone

Als het voorstel er ligt, moeten het Europees Parlement en de EU-landen gezamenlijk beslissen of het verzetten van de klok daadwerkelijk stopt. In het Europees Parlement is daar mogelijk wel een meerderheid voor te vinden. Een groepje Europarlementariërs, onder wie Annie Schreijer-Pierik (CDA), strijdt al jaren tegen het gedraai aan de wijzers. Gesteund door wetenschappers claimen ze dat het de biologische klok in de war schopt, waar vooral ouderen en hartpatiënten last van ondervinden. Een oproep aan de Commissie te stoppen met de zomertijd haalde begin dit jaar nog geen parlementaire meerderheid. Een verzoek om een onderzoek wel. Dat werd de online enquête, die flink werd bekritiseerd omdat vooral Duitsers die invulden, na aandacht door hun publieke omroep.

Slaapgebrek

Schreijer-Pierik hoopt dat er in Nederland ook een serieus debat volgt. „Duitsland, Polen, Zweden en Finland hebben al gezegd voorstander te zijn van stoppen met het verzetten van de klok. Ik heb er bij de verantwoordelijke Nederlandse ministers op aangedrongen dat hier met de Tweede Kamer ook serieus over wordt gesproken.”

Of er onder de 28 EU-landen een voldoende meerderheid is voor het plan valt nog niet te zeggen. Volgens Brussel waren er in het verleden nooit landen die aan het systeem wilden tornen, maar nu zegt de Commissie van diverse landen verzoeken te hebben ontvangen om verandering te onderzoeken. Onder meer Finland, Estland, Litouwen en Luxemburg vroegen daarom.

In 1980 werd besloten de klokken gelijktijdig te verzetten nadat diverse Europese landen in de jaren ervoor de zomertijd hadden ingevoerd om energie te besparen. Op hetzelfde moment de tijd aanpassen zou de interne markt ten goede komen. Transporteurs hadden last van de uiteenlopende tijden.

Met de zomertijd wordt het ’s winters pas 10.00 uur licht

Marijke Gordijn universiteit Groningen

Ondertussen erkent de Commissie dat slechts enkele onderzoeken uitwijzen dat zomertijd, door het langer gebruiken van zonlicht, daadwerkelijk tot energiebesparing leidt. En dan alleen nog in beperkte mate. Het lagere energieverbruik ’s avonds wordt deels tenietgedaan door het vaker aanzetten van de verwarming in de ochtend.

Afschaffen lijkt dus verstandig, maar wat moet Nederland dan kiezen? Zomertijd, zoals de meerderheid in de Europese enquête wenst, of wintertijd? Daar hoeft Marijke Gordijn niet lang over na te denken. Ze is directeur van een adviesbureau in chronobiologie en slaap en verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze kiest voor de wintertijd. „Mensen die permanente zomertijd willen vanwege de lange zomeravonden realiseren zich niet dat het in Nederland ’s winters dan pas tegen tien uur ’s ochtends licht wordt.”

Gordijn is vooral tegen de zomertijd omdat die er volgens haar toe leidt dat mensen het gehele jaar door later naar bed zullen gaan. Zo wordt slaapgebrek, toch al een probleem in de westerse wereld, in de hand gewerkt. Dat effect doet zich ook in de winter voor, omdat de biologische klok bij gebrek aan licht in de ochtend naar een later tijdstip verschuift. Daardoor vallen mensen later in slaap, terwijl ze vanwege werk of opleiding toch vroeg uit bed moeten.

De Europese Commissie laat de EU-landen dan wel vrij om zelf te kiezen, maar zegt erbij dat de landen bij voorkeur dezelfde keuze maken. Dus allemaal zomer-, of allemaal wintertijd, om de interne markt niet te verstoren.

Een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken laat weten dat het ministerie met het voorstel aan de slag is en dat het kabinet binnenkort met een reactie komt.

    • Wilmer Heck