Sterke, gedenkwaardige editie Venetië

Filmfestival Venetië Het filmfestival van Venetië liet grote rivaal Cannes dit jaar in het stof bijten met een formidabele line-up, Hollywoodglamour en vooral vernieuwing.

De 63-jarige Willem Dafoe was als Vincent van Gogh in ‘At Eternity’s Gate’ de beste acteur. De Mexicaan Alfonso Cuarón won met ‘Roma’ de Gouden Leeuw. Olivia Colman was de beste actrice in ‘The Favourite’. Foto’s AFP/Reuters/AP

De Mexicaan Alfonso Cuarón heeft met zijn film Roma zaterdag de Gouden Leeuw gewonnen, de hoogste prijs van het filmfestival van Venetië. Een opsteker voor Netflix, dat 10 tot 15 miljoen dollar stak in dit autobiografische gezinsepos in zwart-wit.

Cuarón kreeg Gouden Leeuw uit handen van zijn boezemvriend, juryvoorzitter Guillermo del Toro, die dezelfde prijs vorig jaar won met horroromance The Shape of Water. Dat was geen vriendjespolitiek: Roma is het onbetwiste meesterwerk in de sterke 75ste jaargang van Venetië.

Zelfs in Cuaróns elegante oeuvre is het een uitschieter: de Mexicaan filmt met evenveel schwung intiem drama – Y tu mamá también (2001) – als grensverleggende blockbusters: Children of Men (2006), Gravity (2013).

The Favourite

De tweede grote winnaar van de avond was The Favourite. Deze valse, voor arthouse-auteur Yorgos Lantimos zeer toegankelijke kostuumkomedie kreeg de Grote Juryprijs (zilver), terwijl actrice Olivia Colman de Volpi Cup voor beste actrice in ontvangst nam.

Colman speelt de wispelturig Britse vorstin Anna, om wier vleselijke gunst haar hofdames konkelen. De 63-jarige Willem Dafoe won de cup voor beste acteur als 36-jarige Vincent van Gogh in At Eternity’s Gate, een rol zo intens dat het leeftijdsverschil nergens stoort.

Kostuumkomedie The Favourite.

Groeidiamant

Venetië liet dit jaar zijn grote rivaal Cannes in het stof bijten met een formidabele line-up, Oscarkandidaten, Hollywoodglamour en vooral vernieuwing. Zo bleek de competitie voor virtual reality-projecten op het Lazzaretto Vecchio-eiland in zijn tweede jaar van zeer hoog niveau: het is Venetië’s groeidiamant.

Winnaar was daar Spheres, een kosmische verkenning die je laat ervaren hoe het is om een zwart gat te zijn.

Lees ook: Op het filmfestival van Venetië is de rode loper vooral voor mannen

Venetië ontving de streamingdiensten Amazon (Suspiria, Peterloo) en Netflix met open armen. Netflix week in mei na een fel conflict met Cannes en de Franse bioscoopsector met zes films uit naar het Lido, waar het met – gezien zijn werkbudget van 13 miljard dollar – micro-investeringen in riskante films zeer royaal werd beloond.

Kers op de taart voor Netflix was beste scenario voor The Ballad of Buster Scruggs van Joel en Ethan Coen, een omnibusfilm van zes vileine westernminiatuurtjes. Een verrassing; misschien was de jury mild gestemd door Netflix’ nieuwe bereidheid om zijn topfilms voortaan (beperkt) in bioscopen uit te brengen. Of misschien hield deze jury gewoon van westerns: de Fransman Jacques Audiard won beste regie met zijn western The Sister Brothers.

Westers georiënteerd

Een gedenkwaardige jaargang dus, maar ook een westers georiënteerde: van de eenentwintig films kwamen er drie uit Zuid-Amerika er één uit Azië. Anders dan in Cannes, trof je ‘wereldcinema’ vooral in bijprogramma’s, waar ook wat meer ruimte was voor vrouwelijke stemmen. Want het vermeende seksisme van de filmselectie van Venetië woekerde als een soort veenbrand onder het Lido. Directeur Alberto Barbera nam voor het tweede jaar op rij slechts één vrouwelijke filmregisseur in zijn hoofdcompetitie op en reageerde gepikeerd toen de Hollywood-pers dat als een consequentie zag van de Italiaanse cultuur van ‘toxische masculiniteit’.

De filmpers bekeek Venetiës aanbod een jaar na #MeToo door een andere bril

In die geladen context hielp het niet dat een Italiaanse producer zich met een ‘pro-Weinstein’-T-shirt op de rode loper liet zien, noch dat een Italiaanse journalist Venetiës ‘uitverkoren vrouw’, de Australische Jennifer Kent, donderdag na een persvoorstelling van haar film uitschold voor hoer: ‘Schaam je, hoer, je bent waardeloos.’ De jongeman werd van het festival verwijderd en publiceerde een excuusbrief op Facebook waarin hij stelde dat zijn geschreeuw niet „seksistisch of misogyn was bedoeld”.

Veel filmmakers uitten in Venetië milde kritiek op Barbera’s masculiene line-up, ook juryvoorzitter Guillermo del Toro. Het draait niet om intenties of quota, stelde de Franse regisseur Jacques Audiard. ‘De vraag is: hebben filmfestivals een geslacht? En het antwoord is: ja!’ Die druk had resultaat: Barbera tekende met stille trom beginselverklaring ‘50:50 by 2020’, een belofte tot openheid over de ingezonden films en wie ze selecteren, alsmede tot een concreet plan voor genderpariteit achter de schermen.

Male gaze

De filmpers bekeek Venetiës aanbod een jaar na #MeToo hoe dan ook door een andere bril. Er klonk kritiek op de male gaze van Florian Henckel von Donnersmarck (Das Leben der Anderen) vanwege de passieve vrouwen en het vele, niet apert functionele damesbloot in Werk ohne Autor, een ouderwets meeslepend epos van drie uur over Duitse kunst onder nazisme, communisme en kapitalisme. En er waren vraagtekens bij de machodynamiek in misdaadthriller Frères Ennemis, western The Sister Brothers of de Neil Armstrong- biopic First Man, die tegelijk door het America First-segment werd gehekeld omdat de stars and stripes er niet genoeg wapperde.

Toch stonden vóór de camera dit jaar opvallend veel sterke vrouwen: de hofdames van The Favourite, de heksen van horrorfilm Suspiria, Nathalie Portman als fiere, verdorven popster in Vox Lux, vrouwen die worstelen met Mexicaans machismo in Roma. Om te zwijgen van de Ierse Clare, die anno 1825 de rimboe van strafkolonie Tasmanië in trekt op jacht naar een Britse luitenant – en narcistische verkrachter – in Jennifer Kents feministische wraakfilm The Nightingale. Dat was ook een verdienste van Barbera’s filmselectie.

De onheus bejegende Kent viel in de prijzen: de Speciale Juryprijs (brons) ging naar The Nightingale, Baykali Ganambarr bleek de beste debutant als Aboriginal-gids Billy, die met Clare op strafexpeditie gaat tegen het koloniale patriarchaat. En zo kon iedereen goedgehumeurd het Lido achter zich laten.

Beeld uit Roma.

    • Coen van Zwol