Recensie

Tjokvol verrassingsconcert voor De Leeuw (80) met dubbele onderscheiding

In het Muziekgebouw aan ‘t IJ kreeg de jarige dirigent Reinbert de Leeuw zowel de Zilveren Medaille van de stad Amsterdam als de Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs uitgereikt.

Reinbert de Leeuw ontving van burgemeester Halsema de Zilveren Medaille van de stad Amsterdam. ANP OLAF KRAAK

Zaterdag werd hij tachtig: dirigent, pianist, componist en onvermoeibaar voorvechter van de moderne muziek, Reinbert de Leeuw. Toen zijn lijfensemble Asko|Schönberg hem een tijd geleden vroeg naar zijn ideale verjaardagsconcert, luidde het antwoord: ‘Verras me maar!’ En dus was afgelopen weekend het programma strikt geheim, ook voor de jarige zelf.

Althans, bijna dan. Want dat De Leeuw ook zelf zou optreden, dat wist hij natuurlijk wel. Met sopraan Barbara Hannigan vertolkte hij het laatste deel uit Satie’s Socrate, een werk dat het tweetal in 2016 nog integraal opnam voor hun succesvolle Satie-cd.

Ontroerend was het om De Leeuw broos over het podium te zien schuifelen. Maar eenmaal aan het klavier betoonde hij zich als vanouds soeverein in een onopgesmukte lezing van de pianopartij. Vederlicht getoucheerde toonladderfiguurtjes reeg hij aan fraai gebalanceerde akkoorden en dwars pulserende basjes. Met haar heldere hoogte en levendige vertelkracht liet Hannigan horen hoe je zelfs de meest uitgebeende parlando-passages spannend houdt.

Reinbert de Leeuw over Satie in het tv-programma Vrije Geluiden:

Zo broos als De Leeuw deze dagen oogt, zo fel en bevlogen zette hij zich de afgelopen halve eeuw in voor de nieuwe muziek. Denk zijn onvoorwaardelijke ambassadeurschap weg en er vallen onherroepelijk gaten in het Nederlandse muziekleven. De internationaal hoog aangeschreven ensemblecultuur had een minder hoge vlucht genomen, talloze premières (waaronder vele van boezemvriend Louis Andriessen) waren ongedirigeerd gebleven, en componisten als Satie, de late Liszt, Ligeti, Kagel, Kurtág en Goebajdoelina waren in Nederland aanmerkelijk minder bekend geweest.

Of de wereld überhaupt van een Vivier, Nancarrow of Oestvolskaja had gehoord, is maar zeer de vraag.

Voor die buitengewone verdiensten kreeg De Leeuw zaterdag de Zilveren Medaille van de stad Amsterdam uitgereikt door burgemeester Femke Halsema. Ook werd hem de Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs toegekend. Op 26 november zal hij de oeuvreprijs ter waarde van 150.000 euro officieel in ontvangst nemen in het Muziekgebouw aan ‘t IJ.

In een tjokvol programma regende het bijdragen van bevriende musici. Zo zetten pianist Gerard Bouwhuis en violist Heleen Hulst Ratrace van Ron Ford op de lessenaars, een stuk dat even obsessief is als De Leeuws karakter, grapte Hulst. Katja Herbers stal de show in een selectie uit Im wunderschönen Monat Mai, De Leeuws vrijmoedige Schumann- en Schubertbewerkingen uit 2003.

Verjaarspremières waren er van onder meer Guus Janssen. In diens vrolijke Rondneuzen met Pief (2018) is een hoofdrol weggelegd voor wijlen de kat van Misha Mengelberg. Op historische videobeelden vertoonde Pief zijn onnavolgbare pianoimprovisaties, terwijl Asko|Schönberg secondeerde. Klauwende clusters kregen een verlengstuk in laag koper, rap pootjeswerk werd ingebed in donzige strijkers, totdat de solist door een klierende soortgenoot van de toetsen werd gejaagd.

De Rus Valery Voronov componeerde eveneens een premièrewerk. Zijn Touch the Cloud (2018), intens uitgevoerd door Asko|Schönberg en het Nederlands Kamerkoor onder Peter Dijkstra, bleek met ijle koorwolken, mummelende spreekstemmen en ziedende fluit- en vioolsoli een verre verwant van Goebajdoelina’s Jetzt immer Schnee. Van de Russische meesteres zelf klonk Reflections on the Theme B-A-C-H, uitgevoerd door een knap spelend gelegenheidskwartet bestaande uit Joseph Puglia, Marijke van Kooten, Liesbeth Steffens en Sebastiaan van Halsema.

Pianiste Tamara Stefanovich tekende voor een wervelende Zauberlehrling van Ligeti en zette zich met klaviercollega Pauline Post aan een selectie uit de pianocyclus Játékok van György Kurtág. Vanuit Boedapest spraken de Hongaarse componist en diens vrouw Márta de jarige toe in een vertederende videoboodschap: ‘Happy birzzday, Reinbert!’

    • Joep Christenhusz