Na aanslag draait Braziliaanse campagne om ‘martelaar’ Bolsonaro

Na een mesaanval op zijn leven, kan de extreem-rechtse Braziliaanse presidentskandidaat Jair Bolsonaro even geen campagne meer voeren. Toch zal hij electoraal profiteren, voorspellen analisten.

De Braziliaanse presidentskandidaat Bolsonaro vlak voordat hij donderdag met een mes wordt aangevallen. Foto Antonio Scorza/Agencia O Globo via AP

De populairste presidentskandidaat in Brazilië, Luiz ‘Lula’ da Silva, zit in de gevangenis en is uitgesloten van deelname. En de nummer 2 in de peilingen, Jair Bolsonaro ligt na een mesaanval in het ziekenhuis en kan voorlopig geen campagne voeren. Over precies vier weken kiezen de Brazilianen een nieuwe president, maar niet eerder in de recente geschiedenis ging een campagne in het land gepaard met zoveel geweld, chaos en onvoorspelbaarheid.

Lees ook: Braziliaanse presidentskandidaat Bolsonaro neergestoken

De aanslag op Bolsonaro, afgelopen donderdag, is tekenend. „Als radicalisering het antwoord is in onze zwaar gepolariseerde samenleving, dan kan het verkiezingsklimaat nog gevaarlijker worden de komende weken”, voorspelde columniste Miriam Leitão in O Globo.

Neergestoken op campagne

Bolsonaro, een extreem-rechtse oud-legerkapitein met controversiële en racistische ideeën over zwarte Brazilianen, vrouwen en homoseksuelen, werd tijdens een verkiezingstournee in de deelstaat Minas Gerais in zijn buik gestoken door een omstander. De messentrekker sloeg toe op het moment dat Bolsonaro door aanhangers op de schouders werd gehesen en een joelende menigte in werd gedragen. Hij raakte gewond aan zijn ingewanden en kreeg zware inwendige bloedingen. Bolsonaro herstelt nu in een ziekenhuis in São Paulo, waar hij volgens de artsen nog minimaal een week moet blijven.

Over het motief van de 40-jarige aanvaller, een voormalig horecamedewerker, is nog geen officiële duidelijkheid. Maar de man is politiek links georiënteerd en gaf in eerste verhoren aan „alleen, en in opdracht van God te handelen”. „Hoe kan iemand tot zo’n gewelddadige daad komen, ik heb nooit iemand iets misdaan”, zei Bolsonaro zwak, met gebroken stem op een video-opname vanuit het ziekenhuis.

Voor zijn aanhangers, voornamelijk Brazilianen uit de middenklasse en de elite, is Bolsonaro de sterke leider die de spiraal van corruptie, geweld en economische crisis moet doorbreken. Wat Bolsonaro betreft, gaat dat met de harde hand: hij idealiseert de militaire dictatuur, wil soepelere wapenwetten en politieagenten mogen wat hem betreft criminelen doodschieten, stelde hij recentelijk.

‘Bolsonaro lijkt nu menselijker’

„Jair Bolsonaro is sterker dan ooit, hij is er klaar voor om te worden gekozen tot president, direct in de eerste ronde!”, twitterde Bolsonaro’s zoon Flávio na de aanslag. Om in de eerste ronde te worden gekozen heeft een kandidaat 50 procent van de stemmen nodig: iets wat vrijwel nooit gebeurt. Volgens de laatste peilingen, gehouden voor de aanslag, zou Bolsonaro in de eerste ronde 22 procent kunnen krijgen.

Lees ook: Lula’s spel is uit, nu rest alleen de cel

Analisten denken echter dat Bolsonaro nu zal gaan stijgen. „Er is een grote groep zwevende kiezers, ruim 30 procent. Door de aanslag krijgt Bolsonaro, die toch voor veel Brazilianen omstreden is, een menselijker gezicht. Hij wekt sympathie op, hij kan zelfs uitgroeien tot martelaar en dat kan stemmen opleveren”, zegt politiek-analist Marcio Coimbra in een politiek debat na de aanslag.

Dat de messentrekker aanhanger zou zijn van de kleine linkse partij PSOL, kan Bolsonaro ook weer ten goede komen. „Het land raakt verder verdeeld tussen links en rechts. Op sociale media zie je nu hoe de familie Bolsonaro en invloedrijke evangelisten het gevaar van links uitmelken. Ze suggereren zelfs dat ex-presidenten Dilma Rousseff en Lula da Silva achter de aanslag zitten. Hiermee breng je politieke tegenstanders in diskrediet”, zegt Coimbra.

Constant in het nieuws

Hoewel Bolsonaro voorlopig in het ziekenhuis moet blijven en hoogstwaarschijnlijk geen straatcampagnes meer kan voeren, heeft hij geen gebrek aan media-aandacht. Sinds de aanslag is hij constant in het nieuws, verslaggevers doen van minuut tot minuut verslag vanuit het ziekenhuis over Bolsonaro’s toestand, er zijn doorlopend interviews met artsen, aanhangers, en familieleden: geen kandidaat is zoveel op televisie als Bolsonaro.

Vlak na de aanslag suggereerden analisten nog dat Bolsonaro mogelijk zijn provocerende toon in de campagne zou matigen, maar op een foto die zaterdag door zijn zoon Flávio werd gepost blijkt het tegendeel. Bolsonaro ligt in het ziekenhuisbed aan slangen, terwijl hij met zijn handen het gebaar van twee pistolen nabootst. „Wat jammer dat Bolsonaro die zelf net slachtoffer is geworden van geweld, dat dan weer beantwoordt met het stimuleren van nog meer geweld”, reageerde de linkse PSOL-presidentskandidaat Guilherme Boulos.

In een snel opgenomen verkiezingsspotje probeert presidentskandidaat Geraldo Alckmin de aanslag voor eigen promotie te gebruiken. „Ik ben tegen messteken en ook tegen kogels, ik zoek naar de vrede”, zegt Alckmin weeïg in het spotje terwijl hij voor de aanslag juist de man was die Bolsonaro het felst aanviel. „Vanaf nu zal deze aanslag de verdere campagne bepalen. En als Bolsonaro wint, heeft de messentrekker bereikt wat hij waarschijnlijk juist wilde voorkomen”, zegt Coimbra.

    • Nina Jurna