Moskou glanst, maar niet iedereen is daar blij mee

Rusland

Burgemeester Sobjanin van Moskou heeft deze zondag geen concurrentie bij regionale verkiezingen. Onze correspondent wandelt door de hoofdstad, die onder Sobjanin haar grauwsluier afwierp.

Een bouwvakker poetst de hamer en sikkel, het symbool van de voormalige Sovjet-Unie op bij het Centraal Paviljoen in Moskou. Foto Maxim Marmur/AP

September is Moskous mooiste maand en vandaag is een echte septemberdag: geen zuchtje wind, een strak blauwe hemel, ruim 25 graden in de schaduw. Alleen de gele populierenbladeren verraden de naderende herfst.

De regionale verkiezingen werden aangegrepen om te protesteren tegen de verhoging van de pensioenleeftijd: ruim 150 mensen werden gearreesteerd

We hebben afgesproken bij Tsjistye Proedy, de ‘Schone Vijvers’, in het centrum van Ruslands hoofdstad. De ingang van het gelijknamige metrostation (uit 1935) is een hoogtepunt van stalinistische architectuur: veel glas, slanke zuilen onder een hoog plat dak. Amper drie jaar geleden werd dit monument nog aan het zicht onttrokken door twee spuuglelijke winkelgalerijen met een typisch Russische verzameling van louche belwinkels, schoenmakers, kopieerzaakjes en shoarmatenten. Het station had net zo goed aan de rand van de stad kunnen liggen, verscholen tussen de grauwe torenflats.

Maar zie: de winkels zijn weggebulldozerd en het historische plein rond het metrostation is in ere hersteld, geplaveid met luxe natuursteen. Hippe tieners hangen op het modieuze straatmeubilair. De zwervers zijn afgedropen naar de ingang van het park, even verderop.

Tsjistye Proedy is een goed voorbeeld voor de transformatie die Moskou de afgelopen jaren heeft ondergaan. Tijdens het WK voetbal, in juli, waren de buitenlandse fans razend enthousiast: Moskou was schoon en veilig. Bezoekers die lang niet in Moskou zijn geweest, valt dat ook op: de grauwsluier die altijd over de stad hing is verdwenen. Moskou glanst.

De man aan wie dat te danken is, blijft met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid burgemeester. Deze zondag zijn er regionale verkiezingen in 26 Russische regio’s – en in Moskou heeft de zittende burgemeester Sergej Sobjanin (60) geen echte concurrentie.

Ratten in de metro

Maar niet iedereen is blij met de bestuurder uit Siberië. In zijn laatste Facebookpost schreef Nikolaj Levsjits dat hij „spuugt” op Sobjanin. Nikolaj kun je rustig indelen bij de oppositie: hij werkte een jaar lang in de staf van oppositieleider Aleksej Navalny. Hij is ook een geboren en getogen Moskoviet die zich nauw verbonden voelt met de stad. Nikolaj arriveert stipt op tijd en lijkt niet erg onder de indruk van het schitterende plein rond metrostation Tsjistye Proedy. „Mijn verwijt aan Sobjanin is dat hij de miljardenbegroting van Moskou beter en effectiever kan besteden dan aan plaveisel.”

Levsjits (40) is van de generatie die zich nog de lege schappen van Gorbatsjovs perestrojka herinnert en de criminele bendes van de jaren negentig. Onder burgemeester Joeri Loezjkov (1992-2010) moesten historische panden wijken voor winkelcentra. De infrastructuur en openbare voorzieningen werden verwaarloosd. Toen de economie aantrok en Moskovieten auto gingen rijden, stond de hele stad in de file. Levsjits herinnert zich de vuile straten, de ratten in de metro. „Moskou was een grauwe, deprimerende stad.”

Op deze septembermiddag is dat heel anders. Het is een gewone werkdag, maar onder de bomen van de Tsjistoproedny Boulevard wordt druk geflaneerd door zwaar opgemaakte meisjes en getatoeëerde jongens op skateboards. „Niemand zal ontkennen dat leven comfortabeler is geworden”, zegt Nikolaj Levsjits.

Op de Pokrovkastraat slaan we rechtsaf, richting het Rode Plein. De negentiende-eeuwse koopmanshuizen hier zijn slechts twee verdiepingen hoog: tussen 1713 en 1918 was Sint-Petersburg de hoofdstad en Moskou de provincie. Pas na de revolutie brachten de Sovjets de regering terug. Tussen 1930 en 1960 werd het moderne Moskou gebouwd: in een een triomfantelijke neoklassieke stijl die vooral bedoeld was om te imponeren: torenhoge façades en gigantische verkeersaders, dwars door de stad.

Geen geld voor klinieken of crèche

In grote delen van Moskou ontbreekt de menselijke maat. Maar op de historische Pokrovkastraat valt op dat de automobilisten hier twee rijbanen hebben moeten inleveren aan voetgangers. Over de rechterbaan zoeft zachtjes een elektrische bus voorbij. Wie wil, kan een fiets huren voor nog geen 2 euro per etmaal – afrekenen kan per pinpas bij de glimmende roestvrijstalen terminal. Ruim de helft van fietsen in het rek is verhuurd.

In de afgelopen acht jaar heeft Sobjanin veel geld gestoken in nieuwe infrastructuur: niet alleen in wegen, maar ook in de uitbreiding van de metro, die uit zijn voegen barst. Maar niet alles loopt volgens plan. Moskovieten treuren over de afschaffing van de trolleybus – Sobjanins nieuwe elektrische bussen vallen steeds uit. Nikolaj Levsjits wijst naar de weg: „Zie jij hier een fietspad? Waar moet ik fietsen? Precies: op de stoep.” Dat laatste begint inderdaad een probleem te worden in Moskou. „Het gaat ze alleen om het mooie plaatje”, zegt Levsjits.

Lees meer over het omstreden renovatieplan van burgemeester Sobjanins: Moskovieten bang voor de sloophamer

Onder Sobjanin zijn de uitgaven voor ‘stadsverfraaiing’ gestegen van 5 naar 10 procent. Maar de budgetten voor onderwijs en gezondheidszorg daalden. Lokale klinieken gingen dicht. „De peuterspeelplaats voor mijn huis is al vijftien jaar buiten bedrijf”, zegt Levsjits. „Niemand vraagt bewoners wat ze echt nodig hebben.” Het afgelopen jaar waren er overal in de stad protesten tegen de afbraak van oude Sovjetflats, waardoor ruim een miljoen Moskvieten hun huis uit moeten. Toch is 50 procent van de Moskovieten positief over de burgemeester, blijkt uit recent onderzoek van het onafhankelijke Levada-centrum. Dat is mede te danken aan de uitgekiende pr-campagne die Sobjanin al jaren voert. De site van gemeente Moskou bericht alleen over hem.

Op het Rode Plein dalen we linksaf naar de rivier de Moskva, langs de uientorens van de kathedraal van de Voorbede van de Moeder Gods. Op de Grote Moskvoretski-brug blijven we even staan bij de bloemen voor oppositieleider Boris Nemtsov, die hier in 2015 in de rug werd geschoten. Voor ons ligt het Kremlin. Achter ons: park Zarjadje. Vroeger stond daar hotel Rossija, een gigantische betonnen Sovjetkolos met duizenden kamers. Journalisten die er ooit de nacht moesten doorbrengen herinneren zich de kakkerlakken en de penetrante geur van desinfectiemiddel. In 2006 werd het afgebroken en lag het terrein braak – een open wond aan de voet van het Kremlin. Nu zien we een glooiend landschapspark, met een schitterend uitzicht op het Rode Plein. Time Magazine koos Zarjadje dit jaar tot een van de mooiste plekken op aarde.

Sinds Sobjanin is er veel veranderd, zegt Nikolaj Levsjits. Hij zucht. „Maar die wifi in de metro was er anders ook wel gekomen. Dat is gewoon de vooruitgang.”

    • Steven Derix