Foto José Colon

‘Lintjesoorlog’ voedt de onrust in het diep verdeelde Catalonië

Spanje Catalaanse separatisten hangen uit protest straten vol met gele lintjes, die unionisten weer verwijderen. De spanning loopt op.

Het is muisstil als ‘de maaiers van de Maresme’ met een vijftal auto’s om half twee in de nacht Vallgorguina binnenrijden. De lange bomenrij middenin het plaatsje is voorzien van gele lintjes: het protestsymbool van de Catalaanse separatisten. Hier in het binnenland van de provincie Barcelona hangt het er vol mee. In twintig minuten haalt de ‘knipbrigade’ ze allemaal weg en laat het Catalaanse dorpje ‘schoon’ achter. „Ik zou graag de gezichten van de mensen willen zien als ze morgen wakker worden”, zegt José Casado met een grijns op zijn gezicht.

‘De lintjesoorlog’ lijkt misschien onschuldig, maar ze voedt de onrust in het tot op het bot verdeelde Catalonië. Zeker in opmaat naar de Catalaanse nationale feestdag dinsdag, als de regio herdenkt dat ze op 11 september 1714 voorgoed onder Spaanse controle kwam. De Diada staat dit keer helemaal in het teken van ‘de politieke gevangenen’ en ‘de bannelingen’. Gele lintjes vragen om hun vrijlating dan wel terugkeer.

Na maanden van relatieve rust loopt de spanning in regio weer op. ‘Spanje’ heeft duizend extra agenten naar het gebied gestuurd. De afgezette regiopresident Carles Puigdemont, die op 28 oktober 2017 aan het hoofd van een onafhankelijke republiek dacht te staan, is met een aantal ‘ministers’ op de vlucht voor de Spaanse justitie. Andere separatistische kopstukken zitten in de cel in afwachting van hun proces. De aanklager houdt vast aan de zware verdenking van rebellie. De nieuwe regiopresident Quim Torra heeft in een toespraak in een theater in Barcelona „een hete herfst” afgekondigd.

Foto José Colon
Foto José Colon
Foto José Colon

Volgens Arnau Gonzàlez i Vilalta, docent moderne en contemporaine geschiedenis aan de Autonome Universiteit van Barcelona, zullen de rechtszaken tegen de separatistische leiders de toekomst van Catalonië markeren. „Als er gevangenisstraffen worden uitgesproken, en dat lijkt er zeker van te komen, dan zal Torra nog sterker voor de onafhankelijkheid gaan. Veroordelingen zullen de separatisten juist weer verenigen. De kans bestaat dat het aantal independentistas dan boven de 50 procent zal uitkomen. Spanje zou heel veel prestige verliezen als het daadwerkelijk tot geforceerde veroordelingen komt voor delicten die niet zijn gepleegd.”

José Casado wil als burger eigenlijk helemaal niets met politiek van doen hebben. De bokstrainer uit Mataró is het gezicht van de Catalanen die het beu zijn dat de separatisten de straten vol hangen. Wat begon met het ophangen van esteladas – de vlag van een onafhankelijk Catalonië – is uitgegroeid tot een symbolisch protest dat niet te stoppen lijkt. De ‘onafhankelijken’ willen eenheid uitstralen. In Barcelona is de verdeeldheid daarvoor te groot, maar hoe verder je van de stad de provincie in gaat, hoe geler de straten kleuren. Van spandoeken tot plastic kruizen en van posters tot plastic lintjes. Tegenstanders van afscheiding uiten zich niet of nauwelijks. Slechts enkele keren is het de voorbije maanden tot een confrontatie tussen beide partijen gekomen.

Geboren in Catalonië als zoon van ouders uit Andalusië voelt Casado niets voor onafhankelijkheid. Net als iets meer dan 50 procent van de 7,5 miljoen Catalanen. „Steeds vaker krijg ik het gevoel dat mensen zoals ik worden gemarginaliseerd. Catalaanse feesten komen allemaal in het teken van onafhankelijkheid te staan. Zoals de Diada op 11 september. Onze nationale dag volledig gepolitiseerd door de independentistas. Dat is toch belachelijk?”

Een groep tegenstanders van Catalaanse onafhankelijkheid verwijdert ’s nachts gele lintjes in Vallgorguina.Foto José Colon

Kippenvel

Casado krijgt nog kippenvel op zijn armen als hij terugdenkt aan 8 oktober 2017. Een week na het illegale referendum over onafhankelijkheid stroomden de straten van Barcelona vol met honderdduizenden unionisten. Casado: „Eindelijk was de zwijgende meerderheid wakker geworden. We waren niet met drie of vier gekken. Nee, met honderdduizenden. Catalonië was helemaal niet eensgezind in zijn afkeer van Spanje. Die mythe werd doorbroken.”

Casado is nu woordvoerder van een opmerkelijke groep van zestig mensen uit verschillende dorpjes aan de Costa del Maresme, die het recht in eigen hand nemen. In de rest van Catalonië zijn er nog zeventien van dit soort ‘brigades’ actief. „We willen Catalonië weer laten worden wat het was. Met schone publieke ruimtes. Dus ruimen wij de rotzooi op die anderen veroorzaken. Weg met de propaganda. Basta. Eigenlijk zou dat gewoon het werk van de overheid moeten zijn”, legt Casado in het holst van de nacht uit bij een pompstation aan de snelweg. „Maar die laat dit allemaal al jaren lopen.”

Casado is de enige van de groep ‘gewone’ burgers die met zijn naam in de krant wil en zijn gezicht durft te laten zien. De twintigtal anderen die deze nacht op ‘lintjesjacht’ gaan hebben witte pakken aan en bedekken hun gezichten met doeken of duikbrillen. Eerder is bij daglicht al bepaald dat Vallgorguina het doelwit zou worden. „Ik ben nergens bang voor”, zegt de bokstrainer. „Maar je loopt de kans dat je gezicht en je naam via internet worden verspreid. Dan kun je tegenacties verwachten. Zo is de auto van een van ons besmeurd met gele verf. En bij mijn deur is een lintje gehangen. Het gaat al niet meer om ludiek protest. De independentistas markeren ons letterlijk als hun tegenstanders. Dat zijn nazipraktijken.”

Auto’s gaan rijden. De actie gaat beginnen. Het heeft wel iets weg van een militaire operatie. Als het dorpje via tal van slingerweggetjes is bereikt, worden de auto’s aan de rand geparkeerd. Met knipscharen, messen, ladders en vuilniszakken in de hand trekt de groep door de hoofdstraat. Een ladder gaat tegen een boom, razendsnel klimt iemand naar boven en knipt een draad door. Anderen staan klaar om de gele plastic lintjes op te pakken. Als uit het niets aan auto aan komt rijden, houdt de groep even stil. Met harde muziek rijdt hij langs. Een stapper. Geen paniek. Al slaan nu wel de eerste honden aan. „Rennen, rennen, klootzakken”, schreeuwt een bewoonster van Vallgorguina uit het raam. De brigade trekt snel de laatste lintjes naar beneden en rent naar de auto’s. Missie volbracht.

Vrijwel overal worden de lintjes een dag na het bezoek van de brigades weer opgehangen door de separatisten. Zogenoemde ‘comités voor de verdediging van de republiek’, waarin verschillende partijen in het geheim zijn verenigd, organiseren overal in Catalonië hun eigen acties. De Catalaanse noch de nationale overheid weet wat het aan moet met deze strijd. De Catalaanse politie grijpt niet meer in nadat duidelijk werd dat het ophangen noch weghalen van geel plastic strafbaar kan worden gesteld. „Persoonlijk zou ik niemand iets willen ontnemen”, zegt historicus Gonzàlez i Vilalta. „Publieke onvrede uit zich via de gele lintjes. Ik begrijp best dat de ‘niet-onafhankelijken’ het vervelend vinden. En het is misschien ook wel absurd. Maar dat had voorkomen kunnen worden als er een politieke oplossing was gezocht.”

Verdacht van rebellie

Txell Bonet hoopt als geen ander op een snelle oplossing. Haar partner Jordi Cuixart i Navarro zit sinds 16 oktober vorig jaar als een van de ‘politieke gevangenen’ in de cel. Begin juli is hij van Soto del Real nabij Madrid overgeplaatst naar een gevangenis bij het Catalaanse Manresa. Cuixart wordt als voorzitter van de maatschappelijke organisatie Òmnium Cultural ook door de nieuwe aanklager verdacht van rebellie. „De solidariteit van vele Catalanen geeft ons veel steun. We hebben relatieve rust in ons hoofd omdat ons geweten schoon is”, zegt Bonet in een cafeetje in Barcelona. De Diada zal ze dit jaar vooral thuis in kleine kring beleven. Ze draagt geen geel lintje, maar een button met het gezicht van haar partner. „De gele lintjes begonnen als een mooi, klein gebaar om iets aan te kaarten. Maar het is jammer genoeg uitgegroeid tot iets heel groots. Nu hangen linten aan bomen, balkons en pleinen. Natuurlijk waarderen we die steun. Maar het is niet goed als het voor polemiek zorgt. Ik ben voor een referendum waarbij iedereen zelf mag bepalen hoe het met Catalonië verder moet.”

Foto José Colon
Foto José Colon
Foto José Colon
    • Koen Greven