Pas op laatste moment doet Den Haag iets voor Lili en Howick

Asielkinderen

De Tweede Kamer debatteerde niet over de naderende uitzetting van Howick en Lili, ondanks aanzwellende maatschappelijke onrust. Waarom eigenlijk niet?

De tieners Howick en Lili die zaterdag uitgezet zouden worden naar Armenië, maar de nacht voor hun uitzetting wegliepen. Foto Lex van Lieshout /ANP

Fundamentele kinderrechten die bij uitzetting naar Armenië van Lili en Howick geschonden worden, volgens de Kinderombudsman. Blijvende psychische schade bij de kinderen, volgens neuropsycholoog Erik Scherder. Onduidelijk waar Lili en Howick in Armenië heen gaan, wie er voor ze gaan zorgen, naar welke school ze gaan, waar ze de taal moeten leren, welk perspectief ze er hebben.

Lees ook: Lili en Howick zijn terecht en mogen in Nederland blijven

Toch sprak de Tweede Kamer niet over de kwestie. Twee pogingen van Denk deze week om nog voor geplande uitzetting zaterdagochtend – die door het weglopen van de kinderen bij hun pleeggezin vrijdagnacht niet doorging – te debatteren over de kwestie mislukten. Ook coalitiepartijen D66 en de ChristenUnie, die in de vorige kabinetsperiode als oppositiepartij vaak vooraan stonden om mee te praten over schrijnende gevolgen van het asielbeleid, wilden er niet over debatteren.

Zaterdagmiddag handelde Den Haag alsnog. Na toenemende maatschappelijke druk, na de vermissing van de kinderen en nadat het vliegtuig waarin zij hadden moeten zitten al was opgestegen. Betrokken instanties overlegden zaterdag nogmaals over de situatie, met achter de schermen druk vanuit D66 en de ChristenUnie. Uiteindelijk besloot staatssecretaris Mark Harbers toch gebruik te maken van zijn discretionaire bevoegdheid. Lili en Howick mogen daardoor in Nederland blijven.

Het was na een week waarin het in de samenleving breed gedeelde gevoel dat de uitzetting van de in Nederland opgegroeide kinderen niet deugt, botste met Haagse politieke logica. De Tweede Kamer hád met verantwoordelijk staatssecretaris Mark Harbers (VVD, Asiel) kunnen debatteren over de kwestie, hád hem kunnen oproepen eerder gebruik te maken van zijn discretionaire bevoegdheid, die hem de mogelijkheid geeft uitzetting te voorkomen.

Lees ook Lili en Howick weggelopen bij pleeggezin, politie schakelt hulp in van burgers

Maar het gebeurde niet, in tegenstelling tot eerder onder meer de zaken van het Afghaanse meisje Sahar (2010) en de Angolese jongen Mauro (2011). Waarom niet?

Rechtse meerderheid

„Er is nu eenmaal een rechtse meerderheid in de Tweede Kamer, in een rechts stemmend land”, zegt D66-Kamerlid Maarten Groothuizen. In de vorige kabinetsperiode was er nog een linkse meerderheid voor een zachter asielbeleid – daardoor lukte het toen wél om individuele, schrijnende gevallen in de Tweede Kamer bespreekbaar te maken. En tijdens kabinet Rutte I, toen de PVV de coalitie van VVD en CDA steunde, was er een mondig asielblok in de Tweede Kamer waar ook ChristenUnie en D66 toe behoorden.

Dat asielblok blijkt gebroken. Niet alleen numeriek – er is geen meerderheid meer – maar ook ideologisch: D66 en ChristenUnie zijn nu gebonden aan het regeerakkoord, dat juist een restrictiever asielbeleid wil. Tijdens de formatie stond vooral de ChristenUnie lijnrecht tegenover de VVD en het CDA. Samen met D66 wilden ze het Kinderpardon verruimen, maar dat gebeurde niet. In ruil worden er wel 250 extra vluchtelingen via VN-organisatie UNHCR opgenomen. Tijdens Kamerdebatten over migratie haalt Joël Voordewind (CU) die 250 vaak aan: als een soort persoonlijke overwinning in een asielbeleid dat eigenlijk niet als de zijne voelt.

Lees ook Waarom het asielrecht niet is berekend op Howick en Lili

Kamerleden beriepen zich de afgelopen week ook op een ander argument: de zaak van Lili en Howick is een „individueel geval”, waarover de rechter zich bovendien heeft uitgesproken. CDA-leider Sybrand Buma gebruikte dinsdag dat formeel-juridische argument: de Raad van State had besloten dat Harbers’ terecht de asielaanvraag had afgewezen, hem pastte daarom bescheidenheid.

Dat is te verdedigen. Tegelijkertijd spreken Tweede Kamerleden, ook uit de coalitie, zich regelmatig uit over individuele gevallen. Voor de zomer nog bekritiseerde CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg in Pauw de rechterlijke uitspraak dat Volkert van der G. niet meer aan zijn meldingsplicht hoeft te voldoen.

Mauro

Daarnaast zijn asielzaken per definitie politiek en het gevolg van beleid. Overheidsdiensten als de Immigratie- en Naturalisatie Dienst (IND) en Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V) voeren namens staatssecretaris Harbers rechtszaken over asielaanvragen – zoals in de kwestie van Lili en Howick. De zaak treft ook de verhouding tussen overheidsorganisaties: welke waarde hebben adviezen van de Kinderbescherming en de Kinderombudsman nog als ze terzijde worden geschoven? Dat is een politieke vraag. Bovendien kan de bewindspersoon belast met asiel zijn discretionaire bevoegdheid gebruiken. Het gelegenheidsargument „over individuele zaken praten we niet” voorkomt op deze manier dat er gediscussieerd wordt over de gevolgen van het asielbeleid, van politieke keuzes.

Voor de coalitie was deze kwestie ook een test. Toen het kabinet vorig jaar aantrad, met een meerderheid van één zetel en een asielbeleid waar twee van de vier partijen ontevreden mee zijn, was duidelijk dat incidenten en kwesties de loyaliteit van coalitiepartijen en -Kamerleden zouden testen.

Er gáán Mauro’s komen, klonk het op het Binnenhof, en hoe houdt de coalitie zich dan? Afgelopen week bleek: als een eenheid. Voordewind maakte in algemeenheden duidelijk dat hij ongemak voelde, maar het echt niet aan hem was zich uit te spreken en iets te doen. D66’er Groothuizen noemde het een „droevige zaak”, zei nog dat D66 het Kinderpardon wilde verruimen, maar beriep zich ook op „coalitiepolitiek”: „D66 zit in een bepaalde constellatie”. Geen coalitiekikker die uit de kruiwagen sprong.

In die zin heeft de coalitie deze test doorstaan. De vraag is wie er echt tevreden mee kan zijn. En welke les er geleerd wordt van het pas handelen op het allerlaatste moment.

Dit artikel is aangevuld en deels herschreven nadat het nieuws kwam dat Lili en Howick alsnog in Nederland mochten blijven.

Correctie: In een eerdere versie van dit artikel stond dat de twee zijn weggelopen op zaterdagnacht, maar dit was vrijdagnacht. Dit is aangepast.

    • Mark Lievisse Adriaanse