‘Alsof kolen er wel eventjes uit kunnen’

Havendagen Energietransitie is het thema van de Wereldhavendagen dit weekeinde. Dat is ook een speerpunt van het nieuwe college van Rotterdam, maar dat kan voorlopig niet veel doen.

Het terrein van overslagbedrijf EMO in de Rotterdamse haven. Foto Jerry Lampen/ANP

De bekritiseerde fossiele industrie zet dit weekeinde zijn deuren open voor de Wereldhavendagen. Bezoekers kunnen vandaag en morgen een kijkje nemen bij olieconcerns als Shell, BP en ExxonMobil en de kolenbehandelaars EMO en EECV, want als thema is dit jaar gekozen voor ‘Energize’.

De haven van Rotterdam wil laten zien dat het de energietransitie – van olie en gas naar duurzame bronnen – in gang heeft gezet, maar de realiteit is dat het leeuwendeel van de energie die er wordt geproduceerd en overgeslagen nog altijd fossiel is. En zo staan een excursie naar de grootste kolenlosser ter wereld en ‘het verhaal van de druppel olie’ net zo goed op het programma als een bezoek aan een raffinaderij voor hernieuwbare diesel en een rondleiding over een terminal voor schone scheepsbrandstof, voorbeelden van duurzame initiatieven.

Meer begrip voor de industrie in de haven zou een wenselijk effect zijn van de Wereldhavendagen, zegt Alice Krekt, programmadirecteur van het Deltalinqs Energy Forum. Zij staat namens de havenondernemingsvereniging bedrijven bij die stappen willen zetten in de transitie. „Bij het grote publiek wordt wel eens gemakkelijk gedacht over de omschakeling door bedrijven van fossiele naar schone energie. Alsof ze olie en kolen er wel eventjes kunnen uitgooien en het onwil is als dat niet een beetje opschiet. Maar er wordt hard aan gewerkt.”

Toch neemt de druk op de haven toe, en daarmee op de bedrijven in de haven. Gezamenlijk zijn zij goed voor 20 procent van de landelijke uitstoot van CO2. Niet voor niets zit het Havenbedrijf Rotterdam aan de klimaattafel van minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD). Ook bij Deltalinqs is de focus vooral daarop gericht.

Dat roept de vraag op welke rol hier nog voor de gemeente Rotterdam is weggelegd. Aan ambitie geen gebrek: het coalitieakkoord voor de periode 2018-2022 heet ‘Nieuwe energie voor Rotterdam’ en de transitie komt daarin als eerste ‘speerpunt’ aan de orde. Maar liefst vier wethouders hebben het op hun bordje: Adriaan Visser (haven), Bas Kurvers (gebouwde omgeving), Judith Bokhove (mobiliteit) en de coördinerende wethouder voor duurzaamheid, luchtkwaliteit en energietransitie, Arno Bonte. „Aan mij de taak om in de gaten te houden dat Rotterdam zich houdt aan de afspraak om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen”, zegt Bonte.

Dat staat inderdaad met zoveel woorden in het coalitie-akkoord. Daarin wordt ook vermeld dat het nieuwe college „de ambitie van het Havenbedrijf ten aanzien van de CO2-reductie steunt”. Bonte was in de vorige periode als raadslid voor GroenLinks uitgesproken kritisch over de aanpak van de transitie door havenbeheerder, zoals in de discussie over de kolenoverslag bij EMO. In zijn nieuwe rol benadrukt hij de gezamenlijkheid die nodig is om het klimaatprobleem aan te pakken. Op de vraag of de gemeente als meerderheidsaandeelhouder het havenbedrijf tot grotere inspanning moet dwingen, wil hij niet ingaan: „Op dit moment vind ik de inzet die het Havenbedrijf toont goed, al zullen er best nog wel wat stevige discussies worden gevoerd.”

In het coalitie-akkoord is vastgelegd dat de gemeente met het Havenbedrijf en het zogenoemde Haven Industrieel Complex afspraken maakt over de realisering van de energietransitie, op basis van een landelijk akkoord. De gesprekken daarover beginnen in 2019, zegt Bonte, en moeten aan het einde van dat jaar uitmonden in een Rotterdams klimaat- en energieakkoord.

Ondertussen staat de transitie niet stil, aldus Bonte, wijzend op plannen om walstroom voor schepen aan te leggen en windmolens te plaatsen in het havengebied. Ook bestuurlijk worden voorbereidingen getroffen: een voorstel om het bestemmingsplan van Maasvlakte 2 te wijzigen om transitie-initiatieven mogelijk te maken, werd al besproken in de gemeenteraad.

Hoewel bij de havenondernemingen de aandacht nu in de eerste plaats naar de landelijke klimaatonderhandelingen gaat, speelt de gemeente volgens Alice Krekt van Deltalinqs een niet te onderschatten rol bij de verduurzaming van de haven. „De gemeente is eigenaar van de grond en vergunningverlener. Ze is ook verantwoordelijk voor het warmtenet, waarbij warmte van de industrie wordt gebruikt voor woningen. Ook is Rotterdam niet de minst bepalende beleidsmaker bij de milieudienst Rijnmond. Eigenlijk heb ik elke dag wel te maken met ambtenaren van de gemeente.”

    • Frank de Kruif