Wilders wel/niet verantwoordelijk voor aanslag?

Geert Wilders’ naam werd genoemd door de man die een aanslag pleegde in Amsterdam. Moet hij inbinden omwille van onze veiligheid? Een debat per e-mail tussen en onder leiding van .

PVV-leider Geert Wilders brengt niet alleen zijn eigen leven in gevaar, blogde historicus Ewout Klei, „maar ook dat van andere Nederlanders”. Woorden die ten tijde van het protest tegen Wilders’ cartoonwedstrijd op bijval konden rekenen, ook in een peiling van Maurice de Hond (65 procent vond dat hij zijn cartoonwedstrijd ‘niet had moeten willen houden’). In Den Haag was toen net een Pakistaan gearresteerd wegens een op Facebook aangekondigd plan om de PVV-leider te vermoorden.

Wilders blies de cartoonwedstrijd af. Daags erna stak een Afghaan in Amsterdam twee toeristen neer. Omdat de profeet in Nederland zo vaak beledigd wordt, verklaarde de verdachte.

Wilders is misschien niet juridisch medeschuldig als er een aanslag plaatsvindt, schreef Ewout Klei verderop in zijn blog op Jalta.nl, „maar wel moreel”. NRC nodigde socioloog Eric C. Hendriks uit om hem in deze rubriek van repliek te dienen. Op de opiniepagina’s verdedigde Hendriks eerder het vrije denken op universiteiten en keerde hij zich tegen politieke correctheid. We vroegen hem of hij Wilders ook verantwoordelijk houdt voor de terreurdreiging.

Eric C. Hendriks is EH. Ewout Klei is EK.

EH: „Wilders is zo vastgeroest in zijn routines, dat Nederland door zijn cartoonwedstrijd-provocatie heen zou zijn geslapen, als het islamisme zich niet weer op karakteristieke wijze had aangediend. Toch is Wilders niet moreel medeplichtig aan die afschuwelijke Afghaanse messentrekker. Als je gaat denken in termen van ‘schuld-door-uitlokking’, blijf je eeuwig zwartepieten.”

EK: „Leuk en aardig, maar we wéten natuurlijk dat radicale moslims zo ongemeen fel reageren. Denk aan de Deense cartoonrellen van 2006. Bij demonstraties tegen Deense ambassades in islamitische landen zijn toen ook doden gevallen. Geert Wilders kent deze feiten. En toch wilde hij per se weer een cartoonwedstrijd organiseren.”

EH: „De cartoonwedstrijd was inderdaad niet erg nuttig. We wisten al hoe er gereageerd zou worden. De Rushdie-affaire en Theo van Gogh brachten nog vernieuwende discussies op gang over de kwetsbaarheid van een vrije publieke ruimte. Maar nu is de discussie over islam en meningsvrijheid uitgelopen op een herhaling van zetten.”

EK: „Dat klopt. En daarom had de cartoonwedstrijd totaal geen zin. We wisten dat ze in Pakistan, het land van de zuiveren, gek van woede zouden worden. De PVV-leider wilde alleen maar aandacht. Zodat hij en niet Thierry Baudet weer in het centrum van onze belangstelling zou staan.”

EH: „Ja, goed, maar ik dacht dat u een gewaagder punt wilde maken. U schreef namelijk vlak vóór de aanslag in Amsterdam op uw blog (Jalta.nl) dat Wilders moreel medeschuldig is als er een aanslag plaatsvindt. Er volgde daadwerkelijk een aanslag. Is Wilders nu medeschuldig?”

EK: „Moreel gezien is hij absoluut medeschuldig. Want Wilders wist dat dit soort reacties zouden kunnen komen. Niettemin zette hij zijn plan door. Natuurlijk is de terrorist in kwestie de hoofdschuldige. Maar zonder Wilders waren die twee Amerikanen niet neergestoken. Vrijheid is niet vrijblijvend, maar betekent ook verantwoordelijkheid nemen…”

EH: „Die redenatie is problematisch. Stel we zouden iedereen die zich in controversiële discussies mengt, moreel medeverantwoordelijk houden voor het onredelijke geweld van de meest ontvlambare ideologische tegenstanders – dan zouden we onze vrije discussie beter preventief op kunnen heffen.”

EK: „In theorie heb je gelijk. De praktijk is weerbarstiger. Extremistische moslims zijn bereid om te moorden als hun profeet wordt beledigd. Je kunt wel naar het christendom wijzen, dat godslasteraars niet (meer) ter dood brengt, maar dat is een afleidingsmanoeuvre. Dit is de werkelijkheid. En Wilders weet dit ook. Het mooiste zou natuurlijk zijn als moslims massaal besluiten om Wilders categorisch te negeren, omdat hij een zielig mannetje is, en in stilte tot Allah te bidden dat hij in het hiernamaals straks door 72 geiten of schoonmoeders gezelschap wordt gehouden.”

EH: „Misschien moeten we zeggen dat hij niet moreel verantwoordelijk is voor het geweld van opgehitste islamisten, maar dat hij wel verantwoordelijk is voor zijn gebrek aan creativiteit en visie.”

EK: „Wilders speelt met zijn gedrag radicale moslims juist in de kaart. Dit is natuurlijk vaker gezegd, maar Wilders en fundamentalisten beschouwen de gewelddadige, intolerante variant van de islam als de ware islam. Liberale moslims, afvallige moslims, homoseksuele moslims, feministische moslims, ze hebben allemaal niks aan Wilders.”

EH: „Ach, ik zou de contraproductieve rol van Geert Wilders en westerse politici niet overschatten. De ideologische dynamiek van het islamisme ontstaat uit de conflicten tussen seculiere moderniteit, tribalisme en islamitische tradities. Het gaat uiteindelijk om die fundamentele ideologische breuklijnen in de islamitische wereld.”

EK: „Correct. Niettemin is het islamitisch fundamentalisme ook een heel modern fenomeen. De ideologie wordt mede via internet verspreid en in plaats van het goddelijke oordeel aan Allah over te laten neemt men het recht, heel voluntaristisch, in eigen handen.”

EH: „Eigenlijk is het al sinds het eerste contact van het Ottomaanse Rijk met de oprukkende westerse moderniteit, ideologisch ‘onrustig’ in de islamitische wereld. In de laatste decennia heeft het islamisme het Midden-Oosten en Zuid-Azië in de fik gezet. Maar ik ben hoopvol voor de lange termijn. Ik denk dat het islamisme nog voor het einde van de 21ste eeuw zal verdwijnen als ideologische machtsfactor.”

EK: „Als historicus wacht ik met zulke oordelen totdat de uil van Minerva is opgestegen. En dat is pas in de avondschemering.”

EH: „Ik hoop dat er geen nare extremist is, die dat leuke uiltje in de tussentijd iets aandoet om een politiek statement te maken. Van onze uiltjes blijven ze af hoor!”