Alessandro Manzoni snakte naar familie, je ziet het aan dit huis

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week het huis van Alessandro Manzoni in Milaan.

Het huis van Alessandro Manzoni (1785-1873) in hartje Milaan. Foto Erik van Zuylen

Het huis van Alessandro Manzoni (1785-1873) in hartje Milaan is een museum-woonhuis zoals er zoveel zijn. Casa Manzoni heet het, met een kassa in de gang en de vestibule verbouwd tot shop. Daar zijn bekers te koop, sjaaltjes, dvd’s, ansichtkaarten. Boeken van hem en over hem en een luxueus uitgegeven stripversie in drie talen van Italiës eerste historische roman, hoogtepunt in de wereldliteratuur: I promessi sposi (De verloofden, 1827). Het verhaal van Renzo en Lucia, op de vlucht voor de jaloerse Don Rodrigo. De lezer vlucht mee en leert 17e-eeuws Noord-Italië kennen, van de slappezakkige clerus en de gluiperige adel tot en met de pestepidemie. Grootse opzet, groots gevoel, groots effect.

Maar kijk op het zachtmoedig rechthoekige piazza Belgioioso omhoog langs de gevel van Casa Manzoni en je ziet een intiem palazzootje. Met middenin een toegangspoort onder een romantisch balkon en hoge ramen over drie etages, de kozijnen wulps versierd met perzikkleurige stucco.

Ga binnen via een voorhof met begroeide zuiltjes en je belandt in Manzoni’s werkkamer. Zijn schrijftafel. Zijn inktpot, penhouders en ivoren briefopener. Verder twee knijpbrillen, een zakmesje en een nagelschaartje (van historische mannen zie je vaker het nagelschaartje). Zijn bibliotheek achter deurtjes met gaas. De boeken zijn gelezen, de ruggetjes geknakt. Honderden papiertjes stak Manzoni tussen de bladzijden, verstandig, zo vind je die ene mooie passage terug. Hij was klein van gestalte, dat weet ik van zijn cape die in een vitrine staat. De bruinfluwelen kraag is versleten.

Tot zover de schrijver. Dit is óók het huis van een man die snakte naar familieleven.

Alessandro Manzoni was een ondergeschoven kind. Niet de zoon van meneer Manzoni, maar van de minnaar van zijn adellijke moeder – en iedereen wist dat. Dus werd hij als pasgeborene naar het platteland verscheept. Opgroeien deed hij vanaf zijn zesde onder de hoede van de paters op een vervuilde kostschool onderaan de Alpen. En uit dit trieste kind groeide een van de grote schrijvers van Italië.

Foto’s Erik van Zuylen
Foto’s Erik van Zuylen

Toen Manzoni het huis in Milaan in 1813 kocht, had hij twee kinderen. Het zouden er tien worden, die hij op twee na zou overleven.

Een stramme trap leidt naar de juichende familievertrekken op de eerste etage. De vloeren zijn van ingelegd hout, de plafonds en de wanden uitbundig gedecoreerd. En over alle wanden krioelt het van de portretten, te beginnen met de duoportretjes van Manzoni en zijn aanstaande vrouw: hij jong en swingend, zijn bruid een mooi kind van net geen zeventien. Verder vele geschilderde en getekende afbeeldingen van de kinderen, van familieleden, van beroemde vrienden zoals de componist Giuseppe Verdi. Een fotoportret van Manzoni op latere leeftijd is merkwaardig gewoon, hij lijkt sprekend op mijn grootvader Leendert Cornelis Bol, klerk te Rotterdam. Zo zagen mannen er eeuwenlang uit, met strakke mond ingekapseld in een nauw pak met een geklede jas.

Ten tijde van het fotoportret is Manzoni al twee keer weduwnaar. Een etage hoger is het bijbehorende eenpersoonsslaapvertrek gereconstrueerd. Donkere meubelen, een smal bed, voor een spiegel twee borstels: een voor zijn haar en een voor zijn baard, doceert het gidsje. Aangezien die baard op geen enkel portret te bekennen valt, houd ik het op een borstel voor zijn overvloedige bakkebaarden.

Terwijl ik door een open raam iemand trompet hoor studeren („dimmi quando quando quando…”), sla ik de zoveelste hoek in dit huis om. Aan het einde van een gang zitten in een keuken een stuk of wat mensen om een tafel te eten. Ze praten zachtjes, het ziet er knus uit. En even is het net of ze thuis zijn, de Manzoni’s.

Casa Manzoni via Gerolamo Morone 1, Milaan. di-vrij 10-18u. za 14-18u. Entree 5 euro.
    • Joyce Roodnat