Je bent jong en je wilt zeker geen kinderen

Sterilisatie Veel jonge vrouwen die besluiten tot sterilisatie, stuiten op onbegrip. Ook zijn er maar weinig artsen die sterilisatie bij jonge vrouwen uitvoeren.

Illustratie XF&M

Ze is 21 jaar oud en ervan overtuigd dat ze geen kinderen wil. En zodoende wil studente Lianne uit Hoorn zich laten steriliseren. „Ik weet zeker dat het moederschap niets voor mij zal zijn”, zegt ze. „Toen ik klein was hield ik al niet van schelle harde geluiden. En kinderen schreeuwen continu.”

De pil slikken is voor haar geen optie. Ze heeft naar eigen zeggen te veel last van bijwerkingen, zoals duizeligheid, waardoor ze op school niet goed kon presteren. Nu heeft ze in haar bovenarm een implanon, een anticonceptiestaafje dat elke drie jaar vervangen moet worden. „Met hormonen, die ik liever niet in mijn lijf heb.” Er is een kans van 0,3 procent op een zwangerschap met een implanon. Het risico is dus nihil. Maar zo voelt Lianne het niet. „Voor mij blijft het een risico. En het idee dat je toch zwanger zou kunnen raken, ik vind het doodeng. Als het zou gebeuren, zou ik het meteen willen laten weghalen.”

Bijna 70 procent van de Nederlandse vrouwen tussen de 18 en 45 jaar gebruikt een vorm van anticonceptie, blijkt uit de anticonceptiestandaard van het Nederlands Huisartsen Genootschap. Slechts 3 procent van de vrouwen is gesteriliseerd. Vaak wordt gedacht dat alleen vrouwen die al kinderen hebben zich laten steriliseren, om verdere gezinsuitbreiding te voorkomen. Maar er zijn ook jonge vrouwen die geen moeder willen worden en besluiten tot sterilisatie. Dat is niet makkelijk; er zijn maar weinig artsen die sterilisatie bij jonge vrouwen uitvoeren.

Sociale druk

De drie vrouwen in dit stuk die vertellen over hun sterilisatie(wens), willen niet met hun achternaam in de krant, vanwege de gevoeligheid van het onderwerp. Ze krijgen van mensen in hun omgeving vaak te horen dat ze nog wel van inzicht zullen veranderen, vertellen ze. Of dat ze vast kinderen willen als ze de ware tegenkomen.

„Voor vrouwen is er een enorme sociale druk en een stigma rond sterilisatie”, zegt zelfstandig ondernemer Anke (36) uit Eygelshoven, die zich vorig jaar liet steriliseren. „Vrouwen worden er harder op afgerekend. Van ons wordt vaker verwacht dat we allemaal kinderen willen, terwijl dat van mannen helemaal niet wordt verwacht.”

Van vrouwen wordt verwacht dat we allemaal kinderen willen, van mannen wordt dat helemaal niet verwacht

Anke (36)

Webredacteur Jiska (27) uit Voorhout herkent dat. Zij liet zich twee jaar geleden steriliseren. Ze slikte jarenlang de pil en liet twee keer een spiraaltje plaatsen. Maar ze had altijd last van migraine en stemmingswisselingen. „En het gevoel om geen kinderen te willen, werd steeds sterker”, zegt ze. Bij het vrijen gebruikte ze condooms, en in combinatie met een onregelmatige cyclus gaf haar dat geen veilig gevoel. Omdat ze nooit precies wist wanneer ze ongesteld moest worden, deed ze uit voorzorg elke zes weken een zwangerschapstest. Dat leverde constante stress op. Daarom wilde ze een sterilisatie. Verschillende gynaecologen wilden het niet doen, vertelt ze. Vanwege haar leeftijd. In 2016 vond ze een arts die haar wel hielp.

Lees ook: (Bijna)moeder? Vergeet dat onderzoeksgeld dan maar

Bij een sterilisatie worden de eileiders afgesloten, zodat geen bevruchting meer optreedt. De eileiders worden dichtgebrand of afgesloten met klemmetjes of ringetjes. Sterilisatie zit niet in de basisverzekering en wordt dus alleen vergoed als dit in het aanvullende pakket zit. Bij een hersteloperatie (kosten: circa 10.000 euro, niet vergoed door de zorgverzekering) wordt het verschroeide gedeelte van de eileiders verwijderd en hecht de arts de uiteinden weer aan elkaar. Een vrouw zou dan weer zwanger kunnen raken, mits er voldoende lengte van de eileider over is. „Maar niet elke eileider wordt weer goed”, vertelt gynaecoloog Bas Veersema van het UMC Utrecht. „De kans op vruchtbaarheid neemt af.”

Anke, die nu twee jaar een relatie heeft, liet vorig jaar klemmetjes zetten. „Ik dacht altijd dat moedergevoelens bij een vrouw hoorde, maar bij mij kwamen die nooit”, zegt ze. „Ik ben drie keer tante geworden en houd van mijn neefjes en nichtjes. Maar ik vind het heerlijk als ik ze na het spelen terug kan geven. Bij mij geen rammelende eierstokken.” Vorig jaar werd ze, op 35-jarige leeftijd, direct door een gynaecoloog geholpen. Haar vriend steunt haar en wil zelf ook geen kinderen.

Leeftijdsgrens

Voor vrouwen onder de dertig jaar is het een stuk lastiger een arts te vinden die de operatie wil uitvoeren. Jiska bezocht drie artsen en belde met drie andere ziekenhuizen. Iedereen raadde haar de ingreep af vanwege haar leeftijd. Ze waren allen bang dat ze zich later toch zou bedenken. „Een vrouwelijke gynaecoloog stelde voor dat mijn 28-jarige vriend zich liet steriliseren, omdat het bij mannen makkelijker zou zijn om het ongedaan te maken. Maar ík wil de sterilisatie, niet hij”, zegt Jiska. „Stel dat de relatie uitgaat, dan zit ik weer met hetzelfde probleem.”

Als een patiënt tien jaar later toch een kinderwens heeft, dan heb ik haar dat wellicht ontnomen. Dat wil ik zo veel mogelijk voorkomen

Kitty Kapiteijn, gynaecoloog

Er is geen officiële leeftijdsgrens voor een sterilisatie, zegt gynaecoloog Kitty Kapiteijn van het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft. „We weten wel dat de kans dat vrouwen een hersteloperatie willen groter is bij vrouwen die zich voor hun dertigste laten steriliseren.” Volgens ziekenhuisorganisatie Stichting Isala Klinieken krijgt 20 procent van de vrouwen die zich voor hun dertigste laat steriliseren spijt. Bij vrouwen van dertig jaar en ouder is dat 6 procent.

Zelf zou Kapiteijn daarom ook niet snel een twintiger helpen. Ze vraagt altijd of patiënten alle methoden van anticonceptie hebben geprobeerd. „Als een vrouw bijvoorbeeld last heeft van hormonen, kan ze ook kiezen voor niet-hormonale anticonceptie zoals een koperspiraal.” Sommigen vrouwen op een bepaalde leeftijd denken heel zeker te weten dat ze geen kinderen willen, maar denken daar later toch anders over, zegt Kapiteijn. „Als een patiënt tien jaar later toch een kinderwens heeft, dan heb ik haar dat wellicht ontnomen. Dat wil ik zo veel mogelijk voorkomen. Voor een jonge vrouw is de kans groter dat dingen in haar leven zullen veranderen. Stel dat het uitgaat met haar huidige relatie en ze later een nieuwe partner krijgt met wie ze wel kinderen wil. Wat dan?

Voor Jiska is dit een belangrijk punt: „Ik zou überhaupt nooit een partner kiezen met een kinderwens. In het verleden verbrak ik een relatie omdat mijn partner later misschien wel kinderen wilde.”

Gynaecoloog Bas Veersema heeft wel eens twintigers gesteriliseerd. Maar hij gaat alleen overstag als de vrouwen écht goed zijn geïnformeerd en alle afwegingen hebben gemaakt. Hij zegt: bij twijfel moet je het nooit doen. „Maar persoonlijk vind ik dat de vrouw het laatste woord heeft.”

Ongeboren baby’s kunnen op steeds meer erfelijke afwijkingen worden getest. Dat stelt (aanstaande) ouders voor moeilijke keuzes.

Uit Nederlandse cijfers, van de Stichting Isala Klinieken en van de anticonceptiestandaard van het Nederlands Huisartsen Genootschap, blijkt dus dat vrouwen onder de dertig jaar vaker spijt krijgen van hun sterilisatie. De cijfers maken geen onderscheid tussen vrouwen die al kinderen hebben en vrouwen die geen kinderen hebben.

Een Amerikaans onderzoek daarnaar is weliswaar bijna twintig jaar oud, maar liet duidelijke verschillen zien. De gynaecologen Susan D. Hillis en Polly Marchbanks schreven in het wetenschappelijke tijdschrift Obstetrics & Gynecology dat de kans op spijt wel verschilt per groep. Zo’n 6 procent van de kinderloze twintigers die zich lieten steriliseren kreeg spijt. Waren ze ouder dan dertig, dan was de kans op spijt 5 procent.

Bij vrouwen onder de dertig jaar die al kinderen hadden toen ze zich lieten steriliseren, kreeg 9 tot 24 procent binnen veertien jaar spijt. De cijfers hebben zo’n brede marge omdat de kans op spijt afhangt van de tijd die er zit tussen de bevalling en de sterilisatie: moeders die tijdens een keizersnede of vlak na een bevalling zijn gesteriliseerd (het ‘dit nooit meer’-gevoel), hebben een groter risico op spijt. Bij moeders ouder dan dertig jaar kreeg tussen de 5 en 10 procent spijt. Deze cijfers laten zien dat gesteriliseerde moeders toch vaker meer kinderen willen, terwijl kinderloze vrouwen zekerder zijn van hun keuze.

Ik doe dit niet, zei de arts

Student Lianne is inmiddels bij een gynaecoloog geweest. Dat was geen fijn bezoek. „De arts zei meteen: aan mij heb je een hele slechte, want ik doe het uit principe niet.” Lisanne kreeg te horen dat ze een afspraak met een collega-gynaecoloog kon maken. „Die wel bereid was te luisteren.” Maar dat ziet Lisanne niet zitten. „Dan moet ik weer consultkosten betalen, met het risico op weer een ‘nee’.”

Lisanne heeft daarom een nieuw plan. Straks, als ze afgestudeerd is en een fulltime baan heeft, en makkelijker consultkosten kan betalen, probeert ze het nog eens. „Als er dan een ‘nee’ komt, dan zoek ik een privékliniek in het buitenland, waar artsen hopelijk niet moeilijk doen. Ik heb al wat rondgekeken, maar zo’n kliniek is niet makkelijk te vinden helaas.”

    • Janet Lie