De bieb moest met haar tijd mee

Openbare Bibliotheek Amsterdam

De Centrale Bibliotheek aan het Oosterdok is ingrijpend verbouwd. Dat was nodig om meer aan de eisen van deze tijd, en vooral haar gebruikers, te voldoen. Maar boeken blijven de basis.

De grote trap naar het Grand Café met de kasten met kranten en tijdschriften. Foto Olivier Middendorp

Een „huiskamer van kennis”, zo noemt directeur Martin Berendse van de Openbare Bibliotheek Amsterdam het gebouw aan het Oosterdok. Na een ingrijpende renovatie die een jaar duurde voldoet de bibliotheek beter aan de vraag van de nieuwe tijd en vooral van haar gebruikers. Berendse: „Vanaf de dag van opening, nu elf jaar geleden, liep het storm. Bezoekers kwamen niet alleen voor het lenen van boeken of ander materiaal, ze wisten de bibliotheek te vinden als verblijfsruimte, als plaats van het delen van kennis en om samen te studeren.”

Elke keer als Berendse door het gebouw loopt, valt hem op dat „Amsterdammers elkaar helpen met het leren van een taal, met computergebruik. De facilitaire druk op het gebouw werd de laatste jaren steeds groter. Het was de kunst om de klassieke taken van een bibliotheek te verbinden met nieuwe publieksfuncties.”

Het boekenbezit is gelijk gebleven, eerder al was besloten het aantal cd’s te verminderen, maar nog altijd telt de OBA 120.000 audiovisuele materialen en een boekenbezit van 1,1 miljoen boeken. Dagelijks weten 4.000 bezoekers de OBA aan het Oosterdok te vinden. Het gebouw telt nu ook een Expozaal, vergaderzalen, kenniscentrum om vertrouwd te raken met nieuwe digitale technologieën en een verdieping die OBA Next heet: dit is een open, nog lege ruimte die als een laboratorium fungeert. Hier kunnen onderwijsinstellingen of andere belangstellenden experimenteren met een openbare ruimte. „Hier is alles nog mogelijk”, aldus Berendse.

Al duurde de verbouwing een jaar, de vestiging was geen dag gesloten. De collectie bleef bereikbaar, al moesten bezoekers soms zoeken. Nu heeft alles zijn definitieve plek gekregen.

Lees ook: De bibliotheek is zoveel meer dan een verzameling boeken
Foto Olivier Middendorp
Foto Olivier Middendorp

Nieuwe naam

Vanaf deze week heet de bibliotheek overigens niet langer Centrale OBA, maar OBA Oosterdok, zoals alle vestigingen een naam hebben die verbonden is met de wijk of plaats: OBA Javaplein, OBA Bos en Lommer, OBA Buitenveldert. De openingstijden zijn verruimd: op werkdagen gaat de bibliotheek nu al om 8 uur open in plaats van voorheen 10 uur. De sluitingstijd blijft tien uur ’s avonds. Daarmee is een van de grootste bibliotheken van Europa 94 uur per week geopend.

Om het gebouw beter aan te laten sluiten op de wensen en wijze van gebruik door zijn bezoekers ging Berendse met enkele gerichte vragen naar Jo Coenen, de architect die ook al het negen verdiepingen tellende gebouw ontwierp dat op 7 juli 2007 openging. Een belangrijk struikelblok was bijvoorbeeld de bovenste etage: het restaurant en de theaterzaal op de zevende verdieping zaten elkaar nogal in de weg. Zo moesten bezoekers van het theater zich langs de tafeltjes bewegen. Nu troont het restaurant, dat toepasselijk Babel heet – eerder was dit een La Place – nog steeds op de zevende etage en heeft het theater vanaf de zesde een eigen entree met stijlvolle trap. De bezoekersstromen gaan zo vloeiend langs elkaar heen.

Nieuw in het gebouw zijn de talloze kleinere en grotere zalen. Kunnen er 270 mensen in het theater, de Forumzaal telt 90 stoelen. Volgens Berendse moest er ook een „differentiatie” komen in werkplekken: kleine voor mensen met zijn tweeën of drieën, dan ruimtes voor groepen van tien tot vijftig. Op de zesde verdieping bevindt zich een heuse congresbalie. Zalen met namen die verwijzen naar de Amsterdamse hoofdgrachten zoals Heren-, Keizers- en Prinsenzaal ontvangen bezoekers voor boekpresentaties, taalcurssussen, studium generale, vergaderzalen of andere redenen om bijeen te komen. Daar bleek dringend behoefte aan.

Het is, aldus Berendse, een internationale trend om bibliotheken de betekenis te geven van „derde ruimte”, de third place. Het is de plek om te lezen en te studeren tussen woning en werk of school in. Bovendien bezitten niet alle Amsterdamse huishoudens een computer of ontbreekt het aan stille studieplekken. Hierin voorziet nu de bibliotheek. Iedereen kan gebruik maken van de computers.

Foto Olivier Middendorp
Foto Olivier Middendorp

Buitenlandse boeken gevraagd

Het ontwerp van Coenen valt op door de hoogte en ruimte van het interieur. Vanaf de bovenste verdieping is de blik binnendoor naar beneden indrukwekkend, om te zwijgen van het weidse uitzicht over de stad. Berendse wijst trots op de met hout omlijste, diepe nissen aan de westzijde. Die waren voorheen niet toegankelijk. Nu leidt een sierlijk trappenhuis naar die nissen. Er staan boekenkasten in. Hier komt het Huis van Alle Talen.

Berendse: „Een bibliotheek moet een weerspiegeling zijn van de maatschappij. In Amsterdam worden zo’n 300 talen gesproken. Ik vraag aan alle instituten in de stad en ook aan particulieren om boeken te doneren. Nu zijn de planken nagenoeg leeg, maar de boeken uit de bibliotheek van Maison Descartes zijn al gearriveerd.” Onlangs ontving de bibliotheek een Ethiopische collectie en boeken van de Baskische gemeenschap. Berendse wil een „levende, dynamische bibliotheek”. Dat betekent dat de collectie buitenlandse talen ook over een aankoopbudget beschikt en dat er ook anderstalige literaire evenementen gaan worden georganiseerd.

Afgezien van restaurant Babel is beneden het OBA Café gevestigd, op de plek waar eerst kastenwanden met tijdschriften stonden. Die zijn verplaatst naar het grote leescafé – de bezoeker moet vanaf de entree al verleid worden verder naar binnen te gaan.

Wat gebleven is, want razend populair, is StudyShare, een gratis voorziening die nu in een van de nieuwe zalen plaatsvindt. Hier kunnen mensen onder begeleiding studeren: een klein uur concentratie zonder enige afleiding; mobiele telefoons zijn nadrukkelijk verboden. Daarna pauze. En opnieuw toewijding.

Zo is deze schatkamer van kennis ook de plek van kennisuitwisseling – en dat is, naast het traditionele uitlenen van boeken, de nieuwe taak voor de komende vele jaren.

    • Kester Freriks