Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Hoe de binnenlandse balans zoek is geraakt

Ik kon woensdag moeilijk naar het debat met minister Blok kijken zonder aan die witwassers bij ING te denken. Blok kreeg amper bijval voor zijn onverdedigbare uitspraken over de multiculturele samenleving, al bleven belangrijke Kamerfracties benadrukken hoe bezorgd ze over die samenleving zijn.

Vreemd genoeg klaagde geen politicus over ING, waar multicultureel zakendoen doodnormaal is. Sterker, toen een Zweeds, Nederlands en Russisch bedrijf miljoenen overboekten aan een corrupte presidentsdochter in Oezbekistan, was er niemand bij ING die zei: wij zijn bezorgd over dit multiculturele witwassen.

Een illustratie van iets groters: waar de politiek meer publieke controle en krimpende invloed op het bedrijfsleven ervaart, geldt voor het bedrijfsleven het omgekeerde – meer invloed op de politiek, minder controle van het publiek.

Blok moest de laatste maanden talrijke excuusbrieven sturen over zijn uitspraken, en lag woensdag uren onder vuur. Dinsdag deed de ING-top het jaren voortwoekerende schandaal binnen de bank – de schikking van 775 miljoen euro (!) met justitie – af met een minimaal persmomentje.

Topman Ralph Hamers zei verantwoordelijkheid te nemen, en je zag meteen dat de bank er niets van meende. Volgens de kop van het Engelstalige persbericht van ING had de schikking betrekking op regulatory issues. Je hebt jaren witwassen gefaciliteerd, je bent betrapt en zegt: och, regeltjes.

Het onderstreept het verlies aan evenwicht tussen politiek en bedrijfsleven. Het probleem is niet dat politici steeds zwaardere openbare controle ervaren: dat is democratie. Het probleem is dat politici zich gedwongen voelen méér te doen voor het bedrijfsleven, terwijl zij invloed op het bedrijfsleven verliezen.

Zie de discussie over dividendbelasting. Politici willen het vertrek van grote bedrijven voorkomen, en liggen daarvoor nu al maanden onder vuur. Maar de bedrijven die ervan zouden profiteren hoor je amper: de premier is hun dienstbode.

Ook op andere thema’s zijn bedrijven blind voor de publieke zaak. De economie groeit, maar volgens CPB-prognoses blijft de loonontwikkeling achter: bedrijven houden het geld voor zichzelf. Bij het klimaatbeleid gebeurt het omgekeerde: de industrie is de grootste vervuiler maar eist subsidie om klimaatvriendelijk te worden.

Je hoeft echt geen verstokte marxist te zijn om te snappen dat dit onhoudbaar is. Zelfs vertrekkend VVD-politicus Frank de Grave zei in de zomer in het AD dat multinationals te veel hun hand ophouden en hun maatschappelijke taak verwaarlozen. „Het is niet in balans.”

Zoals het niet in balans is dat je wel maanden discussieert over Blok, en Hamers in één dagje afdoet.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn.
    • Tom-Jan Meeus