Opinie

    • Menno Tamminga

De tolweg die Europa z’n kapitaalmarkt gaf

Het is 1963. De Engelsen hebben the Beatles, Italië heeft de Fiat 500. En Autostrade, de Italiaanse tolwegmaatschappij, schrijft in Londen Europese financiële geschiedenis. Autostrade heeft op 1 juli 1963 de primeur van een zogeheten euro-obligatie. Dat was een revolutionair idee, waarvan de gevolgen nog steeds zichtbaar zijn. Autostrade, een staatsbedrijf, leende 15 miljoen dollar. Voor zo’n bedrag komt een bankier op de internationale kapitaalmarkt tegenwoordig z’n bed niet meer uit.

De nationale kapitaalmarkten waren in die tijd streng gereguleerde, lokale aangelegenheden.Siegmund Warburg (1902-1982), bankier in Londen, brak dat open. Hij was een buitenstaander in een ons-kent-onswereldje. Hij werkte onconventioneel, van de dubbele zakenlunch (kon je twee maal zoveel klanten spreken) tot steun aan vijandige bedrijfsovernames.

Het vernieuwende was dat Autostrade Amerikaanse dollars leende búíten de Verenigde Staten. De beleggers kwamen uit diverse Europese landen. De obligaties kregen een notering aan de beurs van Luxemburg. Autostrade maakte gebruik van een speciale financieringsmaatschappij in Nederland. Het denkwerk deden Warburg en zijn mannen in Londen. Warburg stond met de transactie aan de basis van de grensoverschrijdende Europese kapitaalmarkt waar bedrijven en overheden tegenwoordig miljarden kunnen lenen.

Voor ons is die naam euro-obligatie verwarrend. Want er was toen helemaal geen euro, zoals die nu bestaat. Je had lires, guldens en marken. En het woord euro is extra verwarrend, omdat Autostrade Amerikaanse dollars leende. Maar de eurobond was het woord dat bleef hangen. Euro gaf het onderscheid aan tussen de markt in Europa en die in de VS. Drie weken na de Autostrade-emissie kreeg de prille markt zijn definitieve impuls. Dankzij de Amerikanen.

De Amerikaanse regering stelde een extra belasting in op rentebetalingen aan niet-Amerikaanse beleggers. Dat had een rente-opdrijvend effect voor leningen in New York. Gevolg: Amerikaanse bedrijven leenden sindsdien gewoon rechtstreeks geld op Warburgs euro-obligatiemarkt. Dat maakte Londen als ‘uitvinder’ van die markt hét financiële hart van Europa, een rol die de City nooit meer heeft afgestaan.

Lees ook deze analyse van correspondent Melle Garschagen: De doemscenario’s als de Brexit op een vechtscheiding uitloopt

Nu, 55 jaar later, zijn er parallellen én nieuwe vragen. Een van de overeenkomsten: de Amerikaanse regering beschermt haar economie nog steeds. Nu stimuleert een belastingverlaging Amerikaanse multinationals om winsten van overzee terug te halen en in de VS te investeren.

Nederland pikte ook een graantje mee van de euro-obligatiemarkt. Multinationals maakten uit fiscale overwegingen graag gebruik van Nederlandse financieringsmaatschappijen, brievenbus-BV’s en trustmaatschappijen.

Autostrade profiteerde van de Europese eenwording en het grensoverschrijdende toerisme. Toen Italië eind vorige eeuw aan de voorwaarden moest voldoen voor toetreding tot de euro, werd Autostrade verkocht aan particuliere beleggers. Dankzij een royale concessie tot 2042 kon Italië z’n staatskas spekken. Maar na de ramp met de hangbrug over de haven van Genua drie weken geleden staat het bedrijf in de beklaagdenbank. De ramp voedt een debat of de privatisering van infrastructuur wel een goed idee was.

En Londen? Kan de City na de Brexit op 29 maart 2019 zijn rol als Europees financieel centrum behouden? De voortekenen zijn gunstig. Een exodus van zakenbanken en geldbeheerders is niet op gang gekomen. Echte concurrenten zijn Frankfurt of Parijs niet. Maar de eurobond van Autostrade illustreert dat elk debuut opeens een disruptie kan zijn.

Maarten Schinkel is afwezig.
    • Menno Tamminga