Aanval op Trump ‘is stille coup’

Reacties Vriend en vijand zijn het eens dat er chaos heerst in het Witte Huis. Binnen de regering bestrijden twee vleugels elkaar.

Het Witte Huis. Foto Mark Wilson/EPA

Al die boeken en artikelen die in de afgelopen jaren over Donald Trump als president zijn verschenen. Hebben de schrijvers dan nooit iets gemerkt van een samenzwering die blijkbaar gaande is in het Witte Huis?

Jazeker hebben ze dat. Wat het anonieme opinieartikel dat The New York Times woensdag plaatste juist zo overtuigend maakt, is dat de sporen van dit ambtelijke ‘verzet’ al vaker zijn waargenomen, en niet alleen in het nog te verschijnen boek Fear van journalist Bob Woodward, waarvan deze week delen werden gepubliceerd. Woodward beschrijft hoe ambtenaren hun best doen om de grillige besluitvorming van Trump ongedaan te maken. Augustus vorig jaar schreef adviseur Sebastian Gorka al, toen hij het Witte Huis moest verlaten, dat „krachten die de belofte van Make America Great Again niet ondersteunen in het Witte Huis, de overhand krijgen”.

Lees ook: Anoniem ‘verzet’ zegt Trump van binnenuit te saboteren

Maandblad Vanity Fair noteerde in oktober van dat jaar, in een artikel waarvoor tal van medewerkers waren geïnterviewd, dat „adviseurs de president in toom proberen te houden”. Een ambtenaar zei dat chef-staf van het Witte Huis John Kelly en minister van Defensie James Mattis onderling bespraken hoe ze zouden reageren als Trump een atoombom zou proberen af te vuren. „Zouden ze hem tackelen?” In Fear komen Kelly en Mattis naar voren als hooggeplaatste remparachutes van Trump (volgens hen een „idioot”, iemand „met het verstand van een tienjarige”).

Gemengde gevoelens

Volgens journalist Ronald Kessler heeft Trump gemengde gevoelens over de beperkingen die Kelly hem heeft opgelegd om de chaos te beteugelen. „Trump bestúúrt door chaos”, schreef Kessler dit jaar in The Trump White House, een van de weinige boeken waarin Trump er uiteindelijk goed vanaf komt. In een toelichting donderdag zei Kessler over het anonieme opinieartikel dat „elke organisatie ontevreden werknemers heeft die denken dat ze het beter weten dan hun baas.”

Lees ook: Is het anonieme stuk een belangrijke onthulling of pr?

Hoewel Trump woedend de authenticiteit van de opinieschrijver in twijfel trok, lijken links en rechts het erover eens: deze anonieme zelfverklaarde „onbezongen held”, een hoge medewerker op het Witte Huis, een overtuigd Republikein, spreekt de waarheid – alleen leggen ze zijn woorden anders uit.

Voor de Trump-aanhangers is het duidelijk. Zoals Sebastian Gorka het bij de conservatieve spreekbuis Foxnews formuleerde: „Dit is een opstand.”

Kessler tekent aan dat het opinieartikel „de chaos in Trumps Witte Huis accuraat beschrijft”. Maar hij noemt de suggestie van de anonymus dat alle successen van de regering (Kessler noemt onder meer belastingverlaging, deregulering, hogere bijdrage van NAVO-partners, record-lage werkloosheid onder zwarte Amerikanen) te danken zijn aan effectief verzet van Trumps staf „domweg mal en egocentrisch”. Dat de anonymus schrijft dat Trump „wekenlang mopperde over zijn hoge adviseurs” die hem zouden dwingen voort te gaan met sancties tegen Rusland, vindt Kessler niet relevant. „Feit is dat Trump heeft ingestemd met het bestendigen van de sancties.”

Niet links

Voor tegenstanders ligt het ingewikkelder. Hoe blij moeten zij zijn met sabotageactiviteiten van een hoge functionaris die zichzelf en zijn geestverwanten nadrukkelijk „niet het populaire ‘verzet’ van links” noemt? Zij zijn overtuigde Republikeinen, tevreden met de resultaten van de regering, alleen bezorgd over de nukken van de president die het land in gevaar kunnen brengen. Ze hebben onderling al gesproken over het inroepen van het 25ste Amendement op de Grondwet, waarmee de president kan worden vervangen door zijn vicepresident als hij „niet in staat is” te regeren.

Zo lijken er twee Witte Huizen te staan aan Pennsylvania Avenue

„Het is een stille staatsgreep”, zegt hoogleraar James Thurber, politicoloog aan de American University in Washington. „Als dit onder een populaire president was gebeurd, zouden we nu razend zijn.” Maar omdat het onder deze president gebeurt, is Thurber het eens met de anonieme schrijver als die zegt dat hij de sabotage enkel pleegt om de democratie te beschermen. „De vrije pers, de sterke instituties en de professionele ambtenaren houden het land overeind.”

Zo lijken er twee Witte Huizen te staan aan Pennsylvania Avenue. Eentje dat alles napraat wat president Trump zegt, al is dat het omgekeerde van wat hij gisteren zei. Woordvoerder Sean Spicer, die volhield dat de massa bij Trumps inauguratie de grootste ooit was geweest, terwijl foto’s het tegendeel bewezen. Of de ambtenaren die deze donderdag een weerlegging publiceerden van het Bureau of Labor Statistics, de dienst van het ministerie van Arbeid, die onlangs vaststelde dat het gemiddelde loon van arbeiders het afgelopen jaar met 0,2 procent is gedááld. En er is de groep die om Trump heen probeert het land te besturen. Kessler spreekt van „strijdende vleugels” in het Witte Huis.

‘Geen serieuze uitdaging’

Thurber ziet in de ambtelijke facties een weerspiegeling van de kloof tussen traditionele Republikeinen en de revolutionairen van Trump, zoals Steve Bannon, die Washington hebben bestormd met de belofte „het moeras uit te baggeren”. „Daarbij hadden ze het ook over de elite uit de Republikeinse partij”, zegt Thurber. „Trump is zelf helemaal geen Republikein in de gebruikelijke zin van het woord.”

Lees ook over de voorpublicatie van het boek van Woodward over Trump: ‘We’re in Crazytown’

Thurber is niet onder de indruk van terugkerende voorspellingen dat schandaal A of onthulling B het einde van Trump zal inluiden. „Dit artikel vormt geen serieuze uitdaging voor de president. Het is een salvo in een voortdurend bombardement. Ja, het schaadt Trump bij onze buitenlandse bondgenoten en binnenslands. Maar ik zie het niet leiden tot een afzettingsprocedure. Ik denk dat we nog twee jaar van angst en afgrijzen tegemoet kunnen zien.”

    • Bas Blokker