Ook Trump heeft belang bij ‘verschrikkelijk’ handelsakkoord

Vijf vragen over Nafta Canada en de Verenigde Staten hebben een maand om het eens te worden over een vervolg op het handelspact Nafta. Gaat dat lukken nu beide landen hoge eisen op tafel leggen?

Canadese minister van Buitenlandse Zaken Chrystia Freeland onderhandelt in Washington over hervorming van Nafta. Foto Chris Wattie

Blijft het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag Nafta bestaan? Of haalt de Amerikaanse president Donald Trump alsnog een streep door het 24 jaar oude handelspact van de Verenigde Staten, Canada en Mexico, dat hij vaak hekelt als een „verschrikkelijk” akkoord? Dat is de vraag bij de moeizame onderhandelingen over hervorming van Nafta, die woensdag een cruciale slotfase zijn ingegaan in Washington.

Voor het einde van deze maand moeten de VS en Canada het eens worden over een nieuwe versie van het vrijhandelsakkoord, dat jaarlijks goed is voor meer dan 1.000 miljard dollar aan handel tussen de drie Noord-Amerikaanse landen. Als dat niet lukt, is Trump van plan een akkoord met alleen Mexico te tekenen, dat in augustus werd bereikt. Wat hem betreft houdt Nafta dan op te bestaan.

Trump zoekt de confrontatie met Canada, de op een na grootste handelspartner van de VS (na China): hij heeft gezegd dat een nieuw akkoord alleen mogelijk is op Amerikaanse voorwaarden, en gedreigd met heffingen van 25 procent op auto’s die in Canada worden geproduceerd als de noorderburen niet doen wat hij zegt. Tegen die gespannen achtergrond is de Canadese delegatie, geleid door minister van Buitenlandse Zaken Chrystia Freeland, woensdag weer om de tafel gegaan met de Amerikanen, aangevoerd door Handelsvertegenwoordiger Robert Lighthizer.

  1. Waar staan de onderhandelingen?

    Na een jaar van nauwelijks vooruitgang wilde Lighthizer in juli met alleen de Mexicanen doorpraten. Vorige maand kwamen de VS en Mexico voor de dag met een deal. De Canadezen kregen van Trump vier dagen de tijd om bij te tekenen – maar lieten die deadline vrijdag na intensieve besprekingen voorbijgaan.

  2. Hoe zit het met de deadline?

    De Amerikaanse regering heeft het Congres vrijdag ingelicht over het voornemen een nieuw Noord-Amerikaans handelsverdrag te sluiten – in elk geval met Mexico, en met Canada als het bereid is om zich aan te sluiten. Daarmee is een periode van 90 dagen ingegaan om de nodige instemming voor het verdrag te verkrijgen van het Congres. Daarna kan het akkoord worden ondertekend – nog net voordat de nieuwe Mexicaanse president Andrés Manuel López Obrador aantreedt.

    Lees ook dit profiel van Manuel López Obrador: Hij geldt als een anti-Trump, met soms nogal trumpiaanse trekjes

    Het was juist die deadline die de besprekingen in een stroomversnelling bracht. De vertrekkende Mexicaanse president Enrique Peña Nieto was door de tijdsdruk bereid tot concessies. De tekst van een nieuw akkoord moet nu eind september aan het Congres worden geleverd. Daarom hebben de VS en Canada tot dan om ook tot een akkoord te komen.

  3. Wat hebben de VS afgesproken met Mexico?

    Mexico is op aandringen van de VS akkoord gegaan met verscherping van de eisen aan voertuigen die binnen Nafta worden gefabriceerd.

    Daarnaast is Mexico ondanks langdurig verzet akkoord gegaan met een zogeheten ‘sunset clause’: na zestien jaar loopt de nieuwe versie van Nafta af, tenzij de partners het eens worden over verlenging. Dan zou het opnieuw voor zestien jaar gelden. Elke zes jaar komt er een kans om delen van het akkoord te herzien.

  4. Wat zijn de knelpunten met Canada?

    Er zijn drie belangrijke geschilpunten tussen de VS en Canada. Ten eerste eisen de VS meer toegang tot de beschermde Canadese zuivelmarkt. Bescherming van de Canadese zuivelsector vormde ook een geschilpunt tijdens onderhandelingen tussen Canada en de Europese Unie over het CETA-verdrag.

    Ten tweede eist de Canadese regering dat bescherming van de Canadese culturele sector van kracht blijft. Premier Justin Trudeau wil niet dat Canadese mediabedrijven in handen kunnen komen van Amerikaanse bedrijven als Fox.

    Tot slot willen de Canadezen dat er een mechanisme blijft bestaan om handelsgeschillen te beslechten via onafhankelijke arbitragepanels. Trump wil daar van af. Arbitrage en bescherming van de culturele sector zijn twee eisen waarvan Trudeau heeft gezegd dat hij ze niet zal laten varen.

  5. Komt het goed?

    Ondanks de confronterende opstelling van Trump is de kans groot dat de VS en Canada tot een akkoord komen. Dat heeft onder meer te maken met de Republikeinse partijgenoten van de president in het Congres, die toestemming moeten geven voor een nieuw akkoord. Velen van hen zijn voorstanders van vrijhandel met Mexico en Canada. Er bestaat weinig animo in het Congres voor een Naftaverdrag zonder Canada. Bovendien heeft Trump zogeheten ‘fast track’ toestemming om tot een nieuw Naftaverdrag te komen; niet om het te vervangen door een akkoord met alleen Mexico.

    Als de onderhandelingen met Canada mislukken, gaat Trump de Congresverkiezingen in zonder enig succes op het gebied van internationale handel. Dus zelfs Trump heeft belang bij een compromis.

    • Frank Kuin