Staat aansprakelijk voor uitlatingen staatssecretaris over illegaal downloaden

Voormalig staatssecretaris Teeven wekte de suggestie dat downloaden was toegestaan. Daardoor hebben filmproducenten schade geleden, oordeelt de rechtbank.

Filmproducenten vinden dat de staat ervoor heeft gezorgd dat in Nederland een klimaat ontstond waarin illegaal downloaden "als een verworven recht" werd beschouwd. Foto iStock

De Nederlandse staat is aansprakelijk voor onjuiste uitspraken van voormalig staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) over illegaal downloaden. Daardoor hebben filmproducenten schade geleden. Dat heeft de rechtbank in Den Haag dinsdag bepaald.

Lees ook: Staat gedaagd om ‘lakse’ aanpak illegaal downloaden films en series

In 2011 en 2012 suggereerde Teeven meerdere keren dat illegaal downloaden was toegestaan. Dit deed hij bijvoorbeeld in een persbericht, maar ook tegenover de NOS. Dat leidde er volgens de filmproducenten mede toe dat in Nederland “een klimaat is ontstaan waarin downloaden uit illegale bron als een verworven recht werd beschouwd”.

Gedoogbeleid

Downloaden uit illegale bron is lang min of meer gedoogd in Nederland. De staat compenseerde makers aan de hand van een zogeheten thuiskopieheffing, die consumenten betaalden bij de aanschaf van beeld- en geluidsdragers zoals cd’s en dvd’s. Die heffing was onvoldoende, oordeelde het Europese Hof van Justitie in 2014. Sindsdien is illegaal downloaden officieel verboden.

De rechter bepaalde woensdag dat de uitspraken van Teeven twee jaar eerder daarmee inderdaad onrechtmatig waren. Ze kwamen van een verantwoordelijk bewindspersoon en werden daarnaast herhaaldelijk gedaan. Als Nederlanders vervolgens daardoor daadwerkelijk besloten om illegaal te downloaden, is de staat volgens de rechtbank aansprakelijk voor de inbreuk op de auteursrechten.

Verspreking

Vooral het persbericht dat op Rijksoverheid.nl verscheen was onhandig denkt advocaat Royce de Vries, die is gespecialiseerd in mediarecht. “Dat was geen verspreking voor een camera of microfoon. Daar is waarschijnlijk goed over nagedacht. Als in het juridisch standpunt van de staat een sfeer gecreëerd wordt dat illegaal downloaden door de beugel kan, heb je als overheid het publiek dus niet goed voorgelicht.”

De zaak was onder meer aangespannen door Sekam, een stichting die de belangen van ruim 1.400 film- en televisieproducenten behartigt. De stichting noemt het vonnis in een verklaring “van grote betekenis” voor de sector en hoopt “op korte termijn” met de staat in gesprek te gaan over een compensatie:

“Dit is een krachtig signaal van de rechter dat de Staat het illegaal downloaden ten onrechte heeft toegestaan en de door de film en televisieproducenten geleden schade zal moeten compenseren.”

De Vries waarschuwt echter voor euforie bij de producenten. De uitspraak die woensdag in Den Haag is gedaan is weliswaar gerechtelijke erkenning, het is ook de start van wat de advocaat een “hele moeilijke discussie” noemt. Concreet worden over een compensatie is voorlopig nog niet aan de orde, denkt hij.

Beroep

“In het vonnis wordt erkent dat de uitspraken van Teeven mogelijk schade hebben veroorzaakt voor filmproducenten. Maar waar begint de verantwoordelijkheid van de staat dan? Het lijkt me niet makkelijk om aan te tonen welke mensen op basis van de uitspraken van de staatssecretaris iets gedownload hebben. Bovendien is deze uitspraak in eerste aanleg gedaan. De staat kan nog in beroep.”

    • Christiaan Paauwe
    • David van Unen