Publieke omroep snijdt wel degelijk in journalistiek

Bezuinigingen De NPO ontkent dat wordt bezuinigd op journalistiek. Dat is een leugen, zeggen makers. Vandaag praat de Kamer over de media.

De actuele programma’s Zembla en Tegenlicht krijgen te maken met forse bezuingingen. Foto’s BNNVARA, VPRO

Moet de publieke omroep volgend jaar echt 62 miljoen euro inleveren? Kan er nog wat vanaf gepingeld? Of moet de NPO dat uit de eigen reserves halen? Daarover praat de Tweede Kamer donderdag met minister Slob (CU, Media).

Lees ook: NPO2-baas: ‘We bezuinigen niet op journalistiek, we vernieuwen’

Een van de thema’s is het korten van journalistieke programma’s op NPO 2. Vier programma’s moeten in 2019 uitzendingen inleveren (Tegenlicht, Zembla, Andere Tijden, Focus) of verdwijnen helemaal van tv (Brandpunt+). Slob en de Kamer spreken hier hun verbazing en afkeuring over uit. Het is niet de bedoeling dat de NPO snijdt in kerntaken. Maar de NPO zegt dat het geen bezuiniging is. Er wordt juist niet gekort op journalistiek: het vrijgekomen geld wordt geïnvesteerd in nieuwe programma’s. De vernieuwing valt toevallig samen met een bezuiniging.

De scepsis hierover is groot. „Het is een leugen”, stelt Henk van der Aa van Brandpunt+ onomwonden. Natúúrlijk is dit een bezuiniging, zeggen ook andere programmamakers. Hoe zit dat? Vier vragen over het snijden in de journalistiek op NPO 2

  1. Is het waar dat de NPO niet bezuinigt op journalistiek?

    De omroepleiding praat niet graag over geld, en wil niet zeggen hoeveel er naar journalistiek op NPO 2 gaat en hoeveel in vernieuwing wordt geïnvesteerd. Dit is wat we wel weten: van de 90 miljoen die NPO 2 kost per jaar, gaat eenderde naar nieuws en opinie. De NPO zegt dat journalistieke programma’s niet alleen vallen onder ‘nieuws en opinie’, maar ook onder ‘educatie’ of ‘cultuur’. Het korten van Andere Tijden en Focus is wel onomwonden een bezuiniging. Dit noemt de NPO geen journalistieke programma’s. Ze vallen onder geschiedenis en wetenschap. Wat levert het korten van journalistieke programma’s op? Het schrappen van 68 tv-uitzendingen van Brandpunt+ scheelt 2 miljoen. Tegenlicht korten (8 van de 28 uitzendingen) levert zeven ton op. Zembla (14 van 36 uitzendingen) wil geen opgave doen. Laten we het schatten op 3 ton. Samen is dit zo’n 3 miljoen.

  2. Waarin gaat NPO 2 investeren?

    Zendermanager Gijs van Beuzekom wil graag meer onderzoeksjournalistiek en meer online journalistiek. Dit laatste omdat de NPO 2-kijker steeds ouder wordt (nu 62 jaar), en de kijker vaker online video kijkt, en minder tv. Waar het geld heengaat, kan hij nog niet zeggen. Hij zoekt nieuwe initiatieven en die moeten nog geboren worden.

    Wat we wel weten is dat de NPO nu weinig geld uitgeeft aan online video. Voor 2018 staat er 28 miljoen voor op de begroting. Eerder beloofde het bestuur dat het dit seizoen 60 miljoen zou worden. Dat is een fractie van de tv-begroting van 548 miljoen euro.

    Brandpunt+ verdwijnt van tv, maar het online platform blijft behouden. Dat vindt Van Beuzekom wél vernieuwend. Eindredacteur Van der Aa is hier kwaad over. „Want hoe kan dat platform journalistieke diepgang bieden? Omdat er een tv-programma aan vastzit, met budget.” Zo kan hij een redactie van zo’n twintig man onderhouden. Voor tv krijgt hij 2 miljoen, voor online „enkele tonnen”.

  3. Is er dan echt geen verband met de bezuinigingen?

    De plannen om NPO 2 te verbouwen zijn ouder dan de aankondiging van de bezuiniging. Eerst was het bedoeld als investering: vernieuwing náást bestaande programma’s. Omdat nu wordt bezuinigd, moet Van Beuzekom het uit eigen budget halen. „Oud voor nieuw. Nogal bot”, zegt VPRO-directeur Lennart van der Meulen. „Zo ontstaat dat giftige mengsel van bezuiniging en vernieuwing, en moet hij gelegenheidsargumenten bedenken om het snijden in de programmering te rechtvaardigen.”

    Lees ook: NPO moet bezuinigen, maar Oranje mag wél wat kosten
  4. Waarom snijden in Tegenlicht én afslanken met Patty Brard?

  5. Dat vraagt Kamerlid Dilan Yeşilgöz-Zegerius (VVD) zich af – doelend op het realityprogramma VetGelukkig dat op 30 oktober begint. Waarom wordt hoofdzender NPO 1 ontzien in de bezuiniging, en wordt informatiezender NPO 2 wel aangepakt?

    Volgens de omroepleiding is dat omdat NPO 1 marktleider is; de grootste zender van Nederland, met de hoogste kijkcijfers en de meeste reclame-inkomsten. Als je daarin gaat snijden, lopen de reclame-inkomsten nog verder terug. Dan moet de NPO nog meer bezuinigen, en spiraalt zo de afgrond in. Door de NPO af te rekenen op dalende reclame-inkomsten, heeft Slob een perverse prikkel in het omroepbestel versterkt: dat kijkcijfers en geld boven kwaliteit worden gesteld.

    Kamerleden stellen ootmoedig dat de politiek wel érg veel van de NPO vraagt en tegenstrijdige eisen stelt: én bezuinigen, én voldoen aan de kerntaken (het volk informeren), én voldoen aan de prestatie-overeenkomst (breed en groot publiek bedienen, ook jongeren bereiken) én ook nog zelf meer geld zien te verdienen.

    • Wilfred Takken