Mijn kamp

Foto ANP

‘Met spanning hebben talloozen de laatste weken uitgezien naar de Nederlandsche vertaling van Mein Kampf, welke uitgave voor dezen winter werd aangekondigd. Dat het boek op menig verlanglijstje voor Sinterklaas voorkwam, is zeker: dubbel jammer is het dan ook, dat de moeilijkheden in de papierlevering verhinderden, den eenmaal vastgestelden eersten druk alsnog met eenige duizenden exemplaren te verhoogen. Daardoor deed zich bij de uitgevers het niet alledaagsche feit voor, dat deze uitgave op denzelfden dag, dat ze verscheen, alweer totaal was uitverkocht.”

Dat schreef het NSB-weekblad Volk en Vaderland op 8 december 1939. De eerste Nederlandse vertaling van Hitlers boek was twee dagen ervoor verschenen, op 6 december, een dag na Sinterklaas. Opmerkelijk is dat die vertaling verscheen onder de titel Mijn kamp bij de nationaal-socialistische uitgeverij De Amsterdamsche Keurkamer. Uitgever George Kettmann had getwijfeld tussen Mijn strijd en Mijn kamp, maar koos voor de laatste titel omdat die meer leek op het origineel. De wetenschappelijke uitgave, die afgelopen maandag is verschenen, heeft wel als titel Mijn strijd. Op zichzelf was de vertaling Mijn kamp niet onjuist. Kamp kan in het Nederlands ook worden gebruikt voor ‘strijd’ of ‘worsteling’. Je vindt het in die betekenis bij bekende literatoren. Zo schreef Frederik van Eeden in 1921: „Ik voel nu mijn kamp, onder gruuwelijke pijn.”

Toch viel de titel Mijn kamp indertijd niet bij iedereen in goede aarde, zelfs niet bij felle aanhangers van Hitler. Zo schreef het weekblad De Weg, een uitgave van het Nationaal Front, half december 1940: „Hitler is geen weer uit de dood verrezen Napoleon. Daartoe is hij niet in staat. Hij is zichzelf. In zijn Mein Kampf (ten onrechte vertaald in de Nederlandse taal als ‘mijn kamp’, moet wezen ‘mijn strijd’) wijst Hitler op de voortdurende betekenis van ’t Noordse ras.”

In advertenties werden de Nederlandse en Duitse edities indertijd vaak naast elkaar aangeboden. Soms ging het daarbij mis met het bezittelijk voornaamwoord. Zo vermeldde een boekhandelaar eind 1942 in een advertentie in de Nieuwe Tilburgsche Courant dat hij deze edities te koop had: ‘Mijn kamp (Nederlandsch)’ en ‘Mijn kampf (Duitsch)’.

Op het titelblad van de eerste Nederlandse editie staat dat deze is vertaald door Steven Barends. In feite heette hij Samuel Barends, maar hij koos voor Steven omdat hij Samuel „te joods of te weinig Germaans vond”, zoals de taalkundige M.C. van den Toorn in 1991 opmerkte in een studie over nationaal-socialistisch taalgebruik. Ooit heb ik geprobeerd om Barends’ vertaling te lezen, maar ik vond er geen doorkomen aan: Hitler is mij veel te wijdlopig. Mijn hoop is nu gevestigd op de nieuwe vertaling door Mario Molegraaf. Hitler had trouwens z’n twijfels over de kracht van het geschreven woord. In zijn inleiding schreef hij (in Molegraafs vertaling): „Ik weet dat je mensen eerder door het gesproken dan door het geschreven woord kunt overtuigen, dat elke grote beweging op deze aarde haar groei aan de grote redenaars en niet aan de grote schrijvers dankt.”

De Britse historicus Ian Kershaw, gezaghebbend Hitler-biograaf, legt een verband tussen ‘het taalgebruik van Hitler in Mein Kampf’ en diens grote seksuele geremdheid. Hitlers formuleringen doen volgens Kershaw „op zijn minst een uitermate gestoorde, onderdrukte seksuele ontwikkeling vermoeden”.

Voorbeelden ontbreken helaas, maar ik ga ernaar op zoek bij een nieuwe worsteling met Mijn strijd.

Lees ook: ‘Hitler voerde alles uit wat in Mein Kampf stond, op één punt na’
schrijft elke week over taal. Twitter: @ewoudsanders
    • Ewoud Sanders