‘Schikking ING is beter dan proces’

Margreet Fröberg, Hoofdofficier van Justitie

Het Openbaar Ministerie probeert het beeld weg te nemen dat grote bedrijven hun fouten aftikken in een achterkamertje.

ING heeft maandagavond 775 miljoen euro aan boetes in de schatkist gestort Foto Peter Hilz

Het boetebedrag is hoger dan ooit, er is een uitgebreid feitenrelaas gepubliceerd én de verdachte erkent de feiten. Zelfs de schikkingsovereenkomst die ING en het Openbaar Ministerie (OM) dinsdag sloten is voor iedereen te lezen, inclusief de handtekening van topman Ralph Hamers. Na de kritiek op het schikkingenbeleid van de afgelopen jaren doet het OM er veel aan om het beeld weg te nemen van grote bedrijven die hun fouten even aftikken in een achterkamertje.

ING heeft maandagavond 775 miljoen euro in de schatkist gestort en voorkomt daarmee strafrechtelijke vervolging voor het jarenlang structureel overtreden van de Wet ter voorkoming van witwassen. Criminelen konden ongestoord hun geld via Nederlandse ING-rekeningen laten lopen, omdat de bank zijn controlemechanismes niet op orde had. Zaken gingen boven het naleven van de wet, concludeert het OM na een onderzoek van ruim twee jaar.

Lees ook het achtergrondverhaal over het onderzoek: Wat er allemaal misging bij ING

Omdat wij allemaal afhankelijk zijn van het financiële systeem waarin ING zo’n grote rol heeft, moest er een voorbeeld gesteld worden, vond het OM. Een belangrijke vraag die openstaat, is waarom dan toch weer gekozen is voor schikken in plaats van een strafproces. Margreet Fröberg, als plaatsvervangend hoofdofficier van het functioneel parket verantwoordelijk voor de schikking, vindt niet dat de maatschappij beter af zou zijn bij vervolging. „Deze boete is zonder twijfel effectiever dan een rechtszaak”, zegt zij in haar kantoor aan het Amsterdamse IJ.

Waarom heeft het OM na kritiek op schikkingen bij onder andere Rabobank (rentemanipulatie) en SBM Offshore (omkoping) wéér gekozen voor een schikking?

„Onze richtlijn is ‘dagvaarden, tenzij’. Het voordeel van een rechtszaak is dat de burger zelf kan gaan kijken naar de openbare behandeling, maar wij zijn met de publicatie van het feitenrelaas en de schikkingsovereenkomst bijna net zo transparant. Een requisitoir zou nauwelijks langer zijn geweest. Wij geloven heel duidelijk dat deze boete de meest effectieve afdoening is. De straf doet pijn en zendt een signaal naar andere bedrijven met zo’n belangrijke poortwachtersfunctie als ING.

„De dader erkent de feiten, dat bereik je lang niet altijd in de rechtbank. Daar ontstaat dan een hele nieuwe dynamiek. Ook erg belangrijk: we hebben kunnen afdwingen dat de bank maatregelen neemt om dit te in de toekomst te voorkomen. Dat kan een rechter niet doen. Die kan alleen een boete opleggen.”

U zegt dat een straf pijn moet doen. Het publiek vindt waarschijnlijk dat een veroordeling meer pijn doet dan een schikking.

„Er zijn meerdere afwegingen die je maakt bij het opleggen van zo’n boete. Wat het publiek ervan denkt is een van de afwegingen, maar niet doorslaggevend. We hebben in het verleden best kritiek gekregen, maar we proberen daar ook echt iets mee te doen.”

De schikking bestaat uit 675 miljoen euro boete en 100 miljoen euro ‘ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel’. Hoe komt u tot die bedragen?

„Sinds 2015 biedt de wet de mogelijkheid om maximaal tien procent van de omzet aan boete op te leggen. Dat is in het leven geroepen om te kunnen straffen naar draagkracht van de verdachte. ING is een grote, belangrijke bank. De overtredingen zijn fors, langdurig en structureel. Tien procent van de ING-omzet zou neerkomen op 1,7 miljard euro. Maar dat is de maximumsanctie, die wordt in de zittingszaal ook bijna niet opgelegd. Dat gebeurt alleen als het niet erger kan. We hebben ook meegenomen dat ING vanaf 2016 heeft meewerkt met het onderzoek.

„Verder wilden we het bedrag afpakken dat ING met de misdaad heeft verdiend. Maar het bizarre was: juist doordat ING de transacties onvoldoende monitorde en cliënten niet kende, konden we niet achterhalen hoeveel winst ze daarop hebben behaald. Daarom zijn wij op een andere manier gaan kijken naar het ten onrechte verkregen voordeel en zagen we: de bank heeft bespaard door niet te investeren in afdelingen, systemen en extra controlepersoneel. Zo kwamen we op die 100 miljoen.”

Wat had ING moeten doen om wél de maximale boete te krijgen?

„Opzettelijk witwassen, willens en wetens criminelen met open armen ontvangen.”

ING had voor deze zaak topadvocaat Hendrik Jan Biemond, oud-officier van justitie, in de arm genomen. Wat waren de belangrijkste discussiepunten tussen jullie?

„In het begin is gesproken over de ernst van de zaak, daar was men namelijk niet direct van doordrongen. Dat was een bewustwordingsproces, maar toen hun interne onderzoek dezelfde uitkomst had als het onze, kwam die bewustwording vrij snel. Daarna hebben we niet veel discussiepunten gehad.”

Dit voorjaar wilde de raad van commissarissen van ING het salaris van topman Hamers verhogen, waarover grote ophef ontstond. Het onderzoek van de FIOD liep toen al twee jaar. Hoe keek u daar naar?

„Wij kijken daar zoals iedere burger naar. Ik heb daar als privépersoon wel een mening over, maar het heeft geen invloed op het onderzoek.”

Was dit niet juist illustratief voor de bewustwording die u zo belangrijk vindt?

„Wij kijken naar strafbare feiten, wij gaan niet over de vraag of er bijvoorbeeld sprake is van tekortschietend management. Wij hebben bekeken of wij bestuurders strafrechtelijk een verwijt kunnen maken.”

Lees meer over waarom justitie bedrijven laat wegkomen met een schikking: Geen rechter, wel de schandpaal

Maar geen bestuurder wordt vervolgd of is beboet. Hoe komt dat?

„We hebben echt alles gedaan om de onderste steen boven te krijgen. De FIOD is daar niet één, maar meer dan tien keer geweest en heeft talloze stukken en honderd mailboxen in beslag genomen. Er zijn telefoons van ING’ers op alle niveaus afgetapt. Bij sommige strafzaken zie je dat mensen echt opdracht aan medewerkers geven om de ogen te sluiten, maar dat is hier niet het geval. Velen waren verantwoordelijk voor een deel van het probleem, maar niet op een strafrechtelijk verwijtbare manier.”

Na de schikking van de Libor-fraude met Rabobank in 2013 trad topman Piet Moerland af. Bij ING blijft de voltallige raad van bestuur zitten. Hebben jullie op het afscheid nemen van functionarissen aangedrongen?

„Dat is niet aan ons. We hebben met ING afgesproken dat wat in het feitenrelaas staat wordt erkend. Personele consequenties zijn aan ING.”

De kans bestaat dat gedupeerden naar het gerechtshof stappen en via een artikel-12-procedure alsnog vervolging afdwingen. Wat dan?

„Mocht het gerechtshof dan oordelen dat wij ING moeten vervolgen, dan storten we de 775 miljoen terug.”

    • Hanneke Chin-A-Fo
    • Camil Driessen