Rutte neemt leiding in Europees machtsspel om steun Macron binnen te hengelen

Europese verkiezingen De Europese liberalen hengelen naar een fusie met Macron en zijn beweging En Marche. Rutte speelt een hoofdrol in het inpalmen van de Franse president, zoals donderdag tijdens een minitop in Luxemburg.

Premier Rutte in gesprek met de Franse president Macron tijdens een NAVO-top, afgelopen juli. Foto Jerry Lampen

Het is een grote vis, hij heet Emmanuel Macron en premier Rutte moet hem vangen. Al maanden wordt er vanuit hoofdsteden en vanuit het Europees Parlement getrokken aan de Franse president. Diens beweging En Marche deed niet eerder mee aan EU-verkiezingen, maar kan bij de eerstvolgende, volgend jaar mei, volgens peilingen tientallen zetels behalen. De Europese fractie die deze zetels binnenhengelt, zit er de komende jaren warmpjes bij in Brussel.

Maandag maakte de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) bekend dat Rutte Macron donderdag ontmoet, in Luxemburg. De RVD laat weten dat dit overleg, waaraan ook de premiers Xavier Bettel (Luxemburg) en Charles Michel (België) deelnemen, bedoeld is „om bij de start van het Europese politieke jaar de klokken gelijk te zetten op thema’s als migratie en Brexit”, in de aanloop naar de eerstvolgende EU-top van 20 september. Maar iedereen weet: de drie liberale premiers gaan het met Macron ook hebben over de EU-verkiezingen.

D66 en VVD betrokken

Voor de Europese liberalen, verenigd in de ALDE-fractie, is Macron een buitenkans. Nu vormen ze de op drie na grootste fractie van het Europees Parlement. Met de En Marche-zetels kunnen ze op de derde en mogelijk zelfs tweede plek uitkomen, nog voorbij de Europese sociaal-democraten.

Rutte speelt volgens ingewijden een hoofdrol in ‘operatie-Macron’.

Rutte speelt volgens ingewijden een hoofdrol in ‘operatie-Macron’. Vlak voor de laatste EU-top, in juni, besloten liberale regeringsleiders tijdens een vooroverleg dat Rutte en diens Belgische evenknie Charles Michel het voortouw nemen bij het inpalmen van de Franse president.

Dat lijkt aardig te lukken: de aanwijzingen dat En Marche neigt naar ALDE, waarin zowel VVD als D66 zetelen, stapelen zich op. D66-leider Pechtold zou recentelijk nog met Macrons mensen aan tafel hebben gezeten, evenals minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66). ALDE-leider en Belgische oud-premier Guy Verhofstadt sprak in juli in Parijs lang met Macron, die met een vijfstappenplan zou zijn gekomen en vaak het woordje ‘we’ gebruikte: wat willen we? Hoe gaan we samenwerken? En nu is er donderdag ook de minitop in Luxemburg.

Machtsstrijd met Merkel

Na afloop zullen de vier leiders een persconferentie houden. Daarop zullen naar verwachting geen grote doorbraken worden gemeld. Macron houdt zijn kaarten voorlopig dicht tegen zijn borst. De opwinding achter de schermen is echter groot. De Europese politiek wordt al jaren gedomineerd door de christen-democratische EVP, het vehikel van de Duitse CDU/CSU en bondskanselier Angela Merkel. Een verbintenis van En Marche met de Europese liberalen kan de machtsverhoudingen opschudden, helemaal ook nu de sociaal-democraten in de touwen hangen. Een machtsstrijd met als inzet de vraag wie de komende jaren zijn stempel weet te drukken op de Europese agenda.

Lees ook deze analyse over Macrons ‘grote Europese mars’

Dat Rutte en Michel op pad worden gestuurd is niet onlogisch. Michel en Macron zijn persoonlijk close, niet in de laatste plaats doordat ze de taal gemeen hebben. Dat hun vrouwen het goed met elkaar kunnen vinden helpt ook. Tijdens EU-toppen met collega-leiders werken Michel en Macron intensief samen en overleggen ze via sms.

Rutte is het inhoudelijk minder eens met Macron, die pleit voor verdieping van de eurozone en van de Europese samenwerking in het algemeen. Maar de premier heeft persoonlijk ook affiniteit met de jeugdigheid en moderniteit die Franse president uitstraalt. Rutte, Macron, Michel en Bettel worden in Brusselse wandelgangen de ‘Erasmus-generatie’ genoemd – al is Rutte met zijn 51 jaar beduidend ouder dan de andere drie (respectievelijk 40, 42 en 45).

Macron zal fractie opslokken

Dat Macron en ALDE zaken gaan doen, ligt voor de hand. De vraag is: hoe? Volgens ingewijden zal ALDE niet zozeer worden uitgebreid, maar eerder worden opgeslokt. Macron wil uitstralen dat hij net als in Frankrijk zelf ook in het grotere Europa aan de wieg staat van een nieuwe, frisse beweging. Lid worden van een bestaande club in Brussel? Nee, bedankt. Dat ALDE met Macron erbij een nieuwe naam gaat krijgen, en een nieuw logo, lijkt een uitgemaakte zaak. „Het is wel duidelijk dat er maar één de baas is, en dat is Macron”, zegt een ingewijde.

Wellicht komt er ook een nieuwe fractieleider. Verhofstadt, die geregeld hamert op de noodzaak om grote stappen te zetten in Europa, ligt moeilijk bij de kleine stappen prefererende VVD. Ook Macron zou moeite met hem hebben. Hoewel de Franse verkiezingen alweer in mei 2017 gehouden werden, duurde het nog tot juli dit jaar voordat Verhofstadt een persoonlijke ontmoeting had met de president. Maar sindsdien zit de vaart erin: dinsdag zou de ALDE-leider op zijn kantoor in Brussel een ontmoeting hebben met de partijvoorzitter van En Marche, Christophe Castaner, om verder te praten over de fusie.

    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée