Niemand bij ING voelde zich verantwoordelijk voor het geheel

Schikking ING, de grootste bank van Nederland, verzaakte haar maatschappelijke controletaak en overtrad „structureel” de anti-witwaswet. Het aantal ‘foute’ transacties die hadden moeten opvallen, is niet meer te achterhalen, maar moet „zeer aanzienlijk” zijn geweest.

Illustratie Rhonald Blommestijn

ING is geen gewoon bedrijf dat diensten aan klanten levert en winst maakt voor de aandeelhouders. Als grootste bank van Nederland (balanstotaal ruim 900 miljard euro, 8 miljoen particuliere rekeninghouders in Nederland) heeft het een verantwoordelijkheid die verder gaat. ING moet, net als de andere grote banken, zorg dragen voor de betrouwbaarheid van het Nederlandse financiële systeem. En het moet de „maatschappij ervoor behoeden” dat criminelen dat systeem misbruiken om geld wit te wassen.

Omdat ING daarin volgens het Openbaar Ministerie (OM) „ernstig tekort is geschoten” betaalt de bank nu de hoogste boete die ooit in Nederland is opgelegd: 675 miljoen, plus 100 miljoen aan onterechte besparingen op controlepersoneel: 775 miljoen euro in totaal. Dat is ruim de helft van de ING-nettowinst in het tweede kwartaal. Een straf „die pijn doet”, zoals het OM het verwoordt, maar ook een die „de kracht van ING niet aantast”, zoals de bank dinsdagmorgen verklaarde. De beurskoers daalde in de loop van de ochtend 3 procent.

ING had zijn interne controlemechanismes zo slecht op orde dat „klanten die criminele activiteiten ontplooiden jarenlang nagenoeg ongestoord van bankrekeningen bij ING Nederland gebruik hebben kunnen maken”, constateert het OM.

Lees ook het achtergrondverhaal: Poortwachter ING hield zijn ogen gesloten

ING had deze transacties moeten opmerken, maar deed dat veel te weinig. Waar dat wel gebeurde, handelde de bank er onvoldoende naar. Transacties werden te laat gemeld bij de autoriteiten, klantrelaties te laat beëindigd. Daarom is ING ook schuldig aan het misdrijf schuldwitwassen. ING erkent de gemaakte fouten.

Structureel niet op orde

Als voorbeeld noemt het OM smeergeldbetalingen aan Gulnara Karimova, de dochter van de voormalige Oezbeekse president. Het in Nederland gevestigde telecomconcern VimpelCom betaalde haar jarenlang steekpenningen voor toegang tot de Oezbeekse telecommarkt. In totaal liep zo tussen 2007 en 2011 55 miljoen dollar via Nederlandse ING-rekeningen. Al in 2012 kwamen bij de bank signalen binnen dat het om corruptie ging, maar de transacties werden pas in 2015 naar het landelijke witwasmeldpunt gestuurd, nadat een journalist vragen had gesteld aan ING.

Het OM heeft nog drie zaken uitgezocht, maar benadrukt dat dit slechts voorbeelden zijn. Het aantal transacties die hadden moeten opvallen, is niet meer te achterhalen, evenals het bedrag dat ermee gemoeid was. Maar omdat het bedrijf zijn controlesystemen structureel niet op orde had, en wel honderden miljoenen transacties per maand uitvoert, moet het aantal ‘foute’ transacties „zeer aanzienlijk” zijn geweest, concludeert het OM.

Al in 2008 instrueerde toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) de bank om de controles op orde te krijgen. In 2015 volgde een boete van DNB voor de afdeling private banking van ING Nederland. Ook de Europese Centrale Bank, die sinds 2014 toezicht houdt op de grootste Europese banken, heeft op de risico’s gewezen, aldus het OM. Toch voelde niemand van de betrokken diensten van de bank zich „verantwoordelijk voor het geheel”.

Als organisatie gefaald

ING heeft „een aantal” medewerkers of voormalige medewerkers uit het senior management gestraft, door ze taken te ontnemen of bonussen in te houden. Na de rel over de salarisverhoging van topman Ralph Hamers ziet de raad van bestuur af van zijn bonussen over dit jaar. Onduidelijk blijft in het persbericht of er mensen zijn ontslagen.

Voor strafrechtelijke vervolging van personen ziet het OM te weinig aanleiding. De bank heeft als organisatie gefaald, en hoewel het onderzoek heeft aangetoond dat individuen steken hebben laten vallen, is er onvoldoende bewijs dat zij actief hebben meegewerkt aan het witwassen. ING heeft een programma in werking gesteld dat de systemen moet verbeteren.

In tegenstelling tot Rabobank-topman Piet Moerland, die in 2013 aftrad na de Libor-fraude, blijft het ING-bestuur zitten. Topman Ralph Hamers zei dinsdagmorgen in een conference call: „Wij nemen juist de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat de maatregelen worden doorgevoerd.”

Met medewerking van Teri van der Heijden

Correctie (4 september 2018): In een eerdere versie van dit artikel werd de achternaam van illustrator Rhonald Blommestijn foutief geschreven als Blommenstijn. Dit is hierboven hersteld.

    • Hanneke Chin-A-Fo
    • Camil Driessen