Jawed S. pleegde aanslag station ‘om beledigen islam’

Verklaring OM Verdachte Jawed S. stak op toeristen in omdat in Nederland „de islam wordt beledigd”. Experts reageren verdeeld op de uitlatingen.

Politie voor A’dam CS na aanslag. Foto REMKO DE WAAL/ANP

De 19-jarige Afghaan Jawed S., die vrijdag op station Amsterdam Centraal twee Amerikaanse toeristen neerstak, vindt dat „in Nederland de profeet Mohammed, de Koran, de islam en Allah veelvuldig worden beledigd”.

Dat heeft het Openbaar Ministerie maandagavond bekend gemaakt. Het OM baseert zich op verklaringen die S. de afgelopen dagen na zijn arrestatie heeft afgelegd. Het maakte tevens bekend dat S. „psychologisch en psychiatrisch zal worden onderzocht”.

De Amsterdamse korpschef Pieter-Jaap Aalbersberg heeft maandagavond in het televisieprogramma Pauw meer details van de steekpartij bekend gemaakt. Hij vertelde dat ‘spotters’ (politieagenten die mensenmassa’s scannen op verdacht gedrag) S. al voor de steekpartij in het vizier hadden. Nog voordat een spotter S. kon aanspreken op zijn verdachte gedrag – doelloos rondslenteren in de stationshal – trok de Afghaan zijn mes tevoorschijn (hij beschikte er over twee, zo bleek later) en begon op willekeurige mensen in zijn omgeving in te steken. S. wist niet dat hij twee Amerikanen aanviel, aldus Aalbersberg.

De VS hebben Nederland bedankt voor het snelle ingrijpen van de politie, bleek gisteren. Minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) werd door zijn Amerikaanse ambtsgenoot Mike Pompeo gebeld en bedankt, zo maakte de woordvoerder van Pompeo maandag bekend.

Terroristisch motief

Het OM kwam maandagavond met meer details naar buiten over de motieven van S. Het OM schreef: „Uit de verklaringen die verdachte tot nu toe heeft afgelegd wordt duidelijk dat de man een terroristisch motief had bij het plegen van zijn daden en dat hij ook daarvoor naar Nederland is gekomen. Hij is van mening, zo blijkt uit zijn verklaringen, dat in Nederland ‘de profeet Mohammed, de Koran, de islam en Allah veelvuldig worden beledigd’. Hij noemt daarbij onder meer de heer Wilders, maar over de cartoonwedstrijd heeft hij niks gezegd. Er is tot nu toe geen enkele aanwijzing dat de verdachte met anderen zou hebben samengewerkt.”

De verklaring van het OM wordt door sommige kenners van islamitisch geïnspireerd terrorisme met scepsis ontvangen. Bart Schuurman promoveerde op de Hofstadgroep waarvan Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh, deel uitmaakte. Hij zegt: „Als de aanslag van S. inderdaad terrorisme is, zoals het OM zegt, dan is het volledig mislukt terrorisme. Zelf denk ik eerder aan een groot mentaal probleem bij S.”

Bij islamitisch terrorisme gaat het om „extreem geweld als communicatie”, legt Schuurmans uit. „Via extreem geweld wordt iedereen gewaarschuwd niet de Profeet en de Koran te beledigen. Wie dat toch doet, zal eenzelfde vreselijk lot treffen. Ook wordt duidelijk uitgelegd waarom het gebeurt. Die aanpak zag je terug bij de aanval van Mohammed B. op Theo van Gogh in 2004. Hetzelfde gebeurde bij de aanval op de redactie van Charlie Hebdo in Parijs in 2015.”

De werkwijze van Jawed S. in Amsterdam is echter totaal anders, aldus Schuurman. „Daarbij is sprake van weliswaar ernstig, maar geen extreem geweld. S. heeft geen boodschap achtergelaten. Hij heeft ten tijde van zijn actie niets gezegd. Zijn slachtoffers lijken betrekkelijk willekeurig gekozen. Niemand heeft enig idee waarom het gaat bij S., en dus is er amper reactie op.”

Terreurexpert Teun van Dongen schreef een boek over motieven van terroristen. Hij kan zich juist wel iets bij de verklaring van S. voorstellen. Hij wijst er op dat het geweld nu niet zo extreem was, doordat de politie tijdig ingreep. Maar S. had wel degelijk de intentie om veel meer mensen te verwonden. Bovendien waren er andere terroristische aanvallen, zoals op de Deense cartoonist Kurt Westergaard in 2010, die van „een vergelijkbaar geweldsniveau waren als dat in Amsterdam” aldus van Dongen. Ook daar „werd niet heel expliciet uitleg gegeven waarom het gebeurde”.

Wel opmerkelijk vindt Van Dongen dat S. willekeurig toeristen aanviel, en het niet specifiek gemunt had op degenen die de Profeet of islam in zijn ogen beledigen, zoals mogelijk in de door Wilders voorgenomen cartoonwedstrijd was gebeurd.

Honderden doodsbedreigingen

PVV-voorman Wilders wilde in het beveiligde deel van de Tweede Kamer een wedstrijd houden in het afbeelden van de profeet Mohammed. Het voornemen lokte felle protesten uit in Pakistan en Afghanistan. Wilders ontving honderden doodsbedreigingen. Vorige week werd in Den Haag een Pakistaan aangehouden die op Facebook had aangekondigd Wilders te zullen doden.

Na alle tumult trok Wilders zijn plan in. Naar eigen zeggen zag de PVV-leider van de wedstrijd af om andere Nederlanders niet in gevaar te brengen. Daarbij doelde hij onder meer op Nederlandse militairen die in Afghanistan actief zijn. Vorige week donderdag, een dag voor de gebeurtenissen op Amsterdam Centraal, riepen Afghaanse Talibaan op tot aanslagen op Nederlandse militairen naar aanleiding van het cartoon-plan van Wilders.

De Afghaan S. beschikte over een verblijfsvergunning in Duitsland, en woonde in Rijnland-Palts, een westelijk gelegen deelstaat. S. was vorige week naar Amsterdam gereisd. De Duitse politie maakte zondag al bekend dat S. een „onopvallend” bestaan leidde. Er waren geen signalen van radicalisering waargenomen, aldus de Duitse politie.

In een tweet reageerde Wilders maandagavond op de verklaring van het OM. Hij schreef: „Moslimterroristen haten onze manier van leven en onze vrijheden. Ze beantwoorden islamkritiek met geweld. Zo ook deze Jawed S. Bijna wekelijks vinden in heel Europa dit soort gruwelijke steekpartijen plaats op onschuldige mensen.”

    • Kees Versteegh