Films van Netflix krijgen vaker kans in bioscoop

Netflix op het witte doek Netflix pronkt met films van beroemde regisseurs, maar die willen meer dan het tv-scherm: rode lopers, glamour, filmprijzen en vertoningen in echte bioscopen. Netflix lijkt nu te buigen onder druk van de grote namen.

‘The Ballad of Buster Scruggs’ van Joel en Ethan Coen is een van de films die Netflix eind dit jaar ook in de bioscoop uitbrengt. Foto Netflix

Netflix, straks ook in uw bioscoop? Na een clash met Cannes afgelopen mei koerst Netflix op het filmfestival van Venetië af op een compromis met de ‘oude’ filmindustrie. Netflixfilms mogen nu ook op het witte doek worden vertoond.

De Mexicaanse regisseur Alfonso Cuarón (Gravity) bevestigde op het Lido die doorbraak: zijn indrukwekkende, autobiografische speelfilm Roma is straks „op veel plaatsen in de bioscoop te zien”: in Nederland in het Eye Filmmuseum in Amsterdam vanaf 14 december, de dag van de release op Netflix. Ook Joel en Ethan Coen beroepen zich op een dergelijke deal voor hun western-omnibus The Ballad of Buster Scruggs. Het lijkt dan voor Netflix nog een kleine stap om ook te breken met zijn geheiligde bedrijfsmodel van ‘day and date’: een Netflixfilm gaat overal tegelijk uit.

Laat de grote ‘disruptor’ zich alsnog temmen door het establishment? Feit is: Netflix heeft de bioscopen toch een beetje nodig. Dit jaar geeft de streamingdienst 12 tot 13 miljard dollar uit aan ‘content’, berekende Goldman Sachs in juli, veel meer dan de eerder gemelde 7 tot 8 miljard. Dat levert 82 speelfilms op, beduidend meer dan Hollywoods grote filmstudio’s. Netflix’ marktwaarde overtreft die van Disney.

Maar Disney, dat binnenkort rivaal Fox absorbeert, werkt aan een eigen streamingdienst, wellicht gevolgd door andere studio’s en tv-zenders. Dat maakt het shoppen in Hollywoods filmcatalogi lastig; Netflix raakt steeds meer aangewezen op eigen productie. En dan gaan ook ouderwetse studio-overwegingen meetellen, zoals het aan je binden van toptalent.

Steven Spielberg

In Venetië komt Netflix voor de dag met grote namen: naast Cuarón en de gebroeders Coen is dat Paul Greengrass (Jason Bourne, Captain Phillips). Binnenkort volgt Martin Scorsese met The Irishman. Wil dat meer worden dan een opportunistische flirt, dan moet Netflix ook kunnen leveren wat deze filmmakers wensen: de glamour van rode lopers, de grandeur van het witte doek, het prestige van filmprijzen.

Dat laatste schiet nog niet op. Netflix kreeg vorig jaar 81 nominaties voor Emmy’s, de Amerikaanse televisieprijzen. Maar verzilverde van zijn acht Oscarnominaties – waarvan vier voor de film Mudbound – er slechts één: beste documentaire voor Icarus. De kleinere rivaal Amazon Studios, die zich wel houdt aan het oude distributiemodel – eerst in de bios, dan op tv – won in 2017 drie Oscars met Manchester by the Sea en zijn Iraanse aankoop The Salesman. De Gouden Palmen, Beren en Leeuwen van het Europese festivalcircuit laten eveneens op zich wachten.

Zolang Netflix de dwarsligger uithangt en het witte doek als vijand behandelt, volgt een groot deel van het filmestablishment Steven Spielberg, die stelt dat Netflix eigenlijk alleen in aanmerking komt voor tv-prijzen. Misschien met uitzondering van documentaires, in de ogen van The Academy toch een beetje een tv-genre.

Orson Welles

Netflix moet die perceptie veranderen: 2018 stond daarom in het teken van een cinefiel charme-offensief. Netflix stak royaal geld in commercieel dubieuze passieprojecten van gevestigde namen. The Ballad of Buster Scruggs, een omnibus van zes korte westernfilms van de gebroeders Coen, blijkt in Venetië een fraaie, zoetzure verkenning van de Amerikaanse frontier-mythe, met een jodelcowboy in het wit die zijn zwarte hoed ontmoet, een spaghettiwestern met James Franco die tweemaal achter elkaar wordt opgehangen en Tom Waits als ploeterende goudzoeker. Maar korte films: lastig te verkopen.

Evenmin een geheide hit is Greengrass’ docudrama 22 July, over de moordpartij van Anders Breivik op Noorse jongeren op het eiland Utøya. Of gezinsdrama in zwart-wit Roma, of het Italiaanse On My Skin, een pijnlijk nauwgezette reconstructie van de dood van een door caribinieri tot moes geslagen verslaafde in een onverschillige, door procedures geobserveerde bureaucratie.

Als kers op de taart financierde Netflix het afmonteren van The Other Side of the Wind van filmicoon Orson Welles uit de jaren 70, plus een documentaire over deze grote onvoltooide. In Welles’ zwanenzang botsen oud en nieuw Hollywood in een hoogst verbale draaikolk – de plot, voor zover aanwezig, draait rond Welles’ alter ego Jack Hannaford (John Huston), die uit Europa terugkeert met een nieuwe film, een spoof op arthouse-maestro Antonioni zo blijkt.

Stuk voor stuk films die zonder Netflix mogelijk niet waren gerealiseerd, net zomin als Scorseses komende gangsterepos The Irishman, waar de bejaarde Al Pacino en Robert De Niro digitaal verjongd acteren. Maar voor Netflix is het slechts kleingeld met het doel als hoeder van de filmkunst het establishment te paaien en toptalent in te palmen. Die pr-operatie had eigenlijk afgelopen mei in Cannes moeten plaatsvinden, het Mekka van de cinefilie. Totdat Cannes onder druk van de Franse bioscoopsector Netflixfilms alleen buiten competitie wilde vertonen. Zonder uitzicht op filmprijzen: Netflix trok zijn films op de valreep terug.

Cannes’ verlies is Venetiës winst: de Netflixtitels zijn nu op het Lido te zien. Juryvoorzitter Guillermo del Toro laat expliciet weten dat Netflix wat hem betreft ook in aanmerking komt voor een Gouden Leeuw. Heel anders dan juryvoorzitter Pedro Almodóvar vorig jaar in Cannes. Hij kon zich „geen Gouden Palm, of welke andere prijs dan ook” voorstellen voor Netflix, in tegenstelling tot jurylid Will Smith, toen druk bezig met zijn Netflix-blockbuster Bright.

Toch heeft de heisa in Cannes de disruptor aan het denken gezet: de strijd tegen bioscoop is op lange termijn contraproductief. Dus lijken we nu op het Lido getuige van de eerste stapjes op weg naar een modus vivendi. De filmwereld is dol op Netflix’ monsterbudget en bereidheid om artistieke risico’s te nemen. Netflix wil filmprijzen.

Alfonso Cuarón verwoordde het zo op het Lido: „Ik ben Netflix dankbaar dat het mijn film mogelijk heeft gemaakt. Laten we wel zijn: we weten hoeveel moeite het kost een publiek te vinden voor een Spaanstalig gezinsdrama – Mexicaans, zwart-wit, geen genre. Natuurlijk is de bioscoop ideaal, maar ik wil ook dat miljoenen mensen mijn film zien.” Volgens Cuarón behoort de „clash van filmformaten” spoedig tot het verleden.

De oproep van CICAE, de Europese bond van arthousetheaters, om Netflix alsnog uit Venetië te weren, lijkt mosterd na de maaltijd. Kijk er niet van op als de jury van Venetië de prille toenadering zaterdag juist stimuleert met een Gouden Leeuw of een andere hoge filmprijs voor Netflix. Cuaróns Roma is dan de gedoodverfde, en terechte, kandidaat.

    • Coen van Zwol