Door deze man groeit radicaal-rechts in immigratieland Zweden

Jimmie Ákesson Leider Zweden-Democraten Zondag zijn er verkiezingen in Zweden. Dankzij hun 39-jarige leider zijn de controversiële rechts-radicalen medefavoriet.

Jimmie Åkesson op campagne in Zweden. Foto Adam Ihse

Het was een paar jaar geleden niet makkelijk om een Zweden-Democraat te zijn. Regelmatig kregen vertegenwoordigers van de radicaal-rechtse anti-immigratiepartij woeste burgers op hun dak. Partijleider Jimmie Åkesson kreeg tijdens een boeksigneersessie eens een taart in z’n gezicht, een heftige daad in het ingetogen Zweden. De dader, een vrouw van zestig die hem een fascist noemde, moest twee maanden de cel in.

Het ging in die tijd niet altijd goed met Åkesson; na de vorige verkiezingscampagne van 2014 kreeg hij een burn-out en ging hij maandenlang met ziekteverlof. Nu staat Åkesson er sterker voor dan ooit. Zijn partij, in 1988 opgericht door nazi-aanhangers, wordt niet meer door iedereen uitgekotst. Net als in veel andere Europese landen zoeken ook in het tolerante, linkse, immigratieland Zweden steeds meer mensen hun heil in radicaal-rechts gedachtengoed.

Een van de belangrijkste redenen hiervoor is de 39-jarige Åkesson zelf. Hij gooide de afgelopen jaren alle rotte appels uit de partij en transformeerde de Zweden-Democraten tot een toegankelijke volkspartij die zegt niets tegen migranten te hebben, maar wel tegen migratie. De partij pleit ook voor een Swexit, uittreding van Zweden uit de EU.

Bij de parlementsverkiezingen van komende zondag kunnen de Zweden-Democraten de tweede partij van het land worden. Er waren de afgelopen jaren zelfs momenten waarop de Zweden-Democraten – Sverigedemokraternas, afgekort SD – helemaal bovenaan stonden in de peilingen. Volgens prognoses zal tussen de 18 en 24 procent van de Zweedse kiezers op Åkessons partij stemmen.

Hij is niet charismatisch, maar wel sympathiek en profileert zich als een gewone Zweed.

Ann-Cathrine Junga, politicoloog

Jimmie Åkesson is in deze campagne de succesvolste partijleider, zeggen verschillende politicologen. Hij is al dertien jaar partijleider, de langstzittende in de Zweedse politiek. Hij komt betrouwbaar, ontspannen en slim over – vooral in tv-debatten. Hij maakt veel grappen. Nadat hij die taart in z’n gezicht had gekregen, was zijn reactie: ‘Die vrouw zag er juist zo aardig uit.’

Hij wordt ook nooit kwaad. Wat dat betreft is hij heel anders dan PVV-leider Geert Wilders, zegt Ann-Cathrine Jungar, hoogleraar politicologie in Stockholm en expert op het vlak van radicaal-rechts in Europa.

Åkesson komt met veel weg, zegt Jungar. Toen bleek dat Åkesson tijdens zijn ziekteverlof online zo’n 54.000 euro had vergokt, deed dat weinig met zijn populariteit. Ook niet toen het gerucht ging dat hij hiervoor geld uit de partij-kas had gebruikt. „Hij heeft geen complex karakter en is niet charismatisch, maar wel sympathiek. Hij profileert zich als gewone Zweed.”

Mensen demonstreren tijdens het bezoek van Åkesson aan Gothenburg op 28 augustus 2018. Foto Adam Ihse/AFP

Gehandicapte broer

Åkesson groeide op in het minder welvarende zuiden van Zweden. Hij woonde in een appartement met zijn moeder en gehandicapte broer. Op partijbijeenkomsten van de Zweden-Democraten zit hij vaak even achter de piano en zingen de leden samen liedjes.

Op zijn negentiende werd Åkesson raadslid in de gemeente Sölvesberg voor de Moderaterna, de conservatief-liberalen, die wisselend eerste en tweede staan in de peilingen. Pas later hoorde hij over de Zweden-Democraten. Åkesson, die nooit een studie heeft afgemaakt, zegt dat zijn lidmaatschap van de Zweden-Democraten deels met zijn jeugd te maken heeft: hij zou vroeger last hebben gehad van bendes van migranten, zegt politicoloog Jungar.

Åkesson heeft een grote afkeer van het islamisme, volgens hem „het nazisme en communisme van de huidige tijd”. Hij wil „meer verzet hiertegen dan we tot dusverre hebben gezien”. Hij erkent dat Zweden niet voor altijd „blond en blauwogig” zal blijven, maar zegt dat Zweden alleen mensen uit buurlanden moet opvangen in tijden van onderdrukking – hij doelt dus op Noren, Finnen en Denen.

Politicoloog Cas Mudde volgt de opkomst van het rechts-populisme in Europa op de voet. Lees daarover: 'De politieke elite is zelf bijna radicaal-rechts'

De Zweden-Democraten omschrijven zichzelf als een middenpartij met een sociaal-conservatief en nationalistisch gedachtengoed. Maar volgens premier Stefan Löfven is Åkessons partij fascistisch, racistisch en nazistisch. Er zijn foto’s van Zweden-Democraten die in nazi-uniformen naar partijbijeenkomsten gaan. Aan Åkesson is vaak gevraagd hoe hij van zo’n partij lid kan zijn terwijl hij zelf ontkent nazi-idealen te hebben. Hij blijft zeggen dat hij zelf die mensen nooit heeft gezien.

Steeds minder mensen maakt dat nazi-verleden iets uit. „Ik was toen een paar jaar oud, het gaat mij om waar de partij nu voor staat”, zegt Tobias Andersson, de 22-jarige voorzitter van de jeugdtak van de Zweden-Democraten, waarvan Åkesson tussen 2000 en 2005 voorzitter was. Andersson heeft tientallen vergaderingen met hem meegemaakt. „Hij is niet zo’n dominante politicus bij wie je meteen star struck bent, hij stelt je snel op je gemak. Ik had altijd het gevoel dat ik hem kon vertrouwen.”

Åkessons doel is om, net als de rechts-nationalistische Deense Volkspartij die in Denemarken gedoogsteun geeft aan de regering, niet vanaf de zijlijn te schreeuwen, maar politieke invloed uit te oefenen. Åkesson heeft van migratie en veiligheid – thema’s die lange tijd door andere partijen zijn genegeerd – twee belangrijke politieke thema’s gemaakt. Zo geeft de linkse regering, op aandringen van de Zweden-Democraten, migranten lang niet meer zo snel een verblijfsvergunning.

De andere rechtse partijen weten dat ze binnenkort mogelijk de steun nodig hebben van de Zweden-Democraten. Ook al moeten de meeste Zweden nog steeds niets hebben van Jimmie Åkesson, een groeiend deel van het electoraat loopt niet meer in een grote boog om hem heen.

    • Maral Noshad Sharifi