VS willen af van ‘eeuwige’ hulp aan Palestijnse vluchtelingen

Palestijnse vluchtelingen

Intrekking van de hulp van de VS aan de Palestijnen is een nieuwe klap voor hen. Werkt dit radicalisering in de hand?

Palestijnse vluchtelingen wachten bij een UNRWA-kliniek op een gratis medische controle door medewerkers van de UNRWA in Gaza City Foto Haitham Imad/EPA

Hoe lang kunnen Palestijnen vluchteling blijven en aanspraak maken op hulp? Die vraag dringt zich op nadat de Amerikaanse regering vorige week haar financiële steun staakte aan UNRWA, de belangrijkste VN-organisatie voor hulp aan ruim vijf miljoen Palestijnse vluchtelingen.

Lees ook: VS steunen Palestijnse vluchtelingen niet langer financieel

In een toelichting zeiden de Amerikanen, die zo’n 30 procent van de begroting van UNRWA voor hun rekening namen, zich niet meer te kunnen verenigen met „de eindeloos en exponentieel uitdijende gemeenschap van mensen die ervan profiteren”. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu, die het besluit van harte onderschreef, sprak van „de organisatie die vluchtelingen tot in de eeuwigheid” de hand boven het hoofd houdt.

Al sinds 1949 helpt UNWRA de Palestijnse vluchtelingen, die in de periode voor en na het uitroepen van de Israëlische staat in 1948 van huis en haard werden verdreven. Ging het aanvankelijk om hulp aan 700.000 Palestijnen, ettelijke generaties later is dit aangezwollen tot 5,3 miljoen Palestijnen. Zo’n drie miljoen van hen krijgen daadwerkelijk steun van UNRWA. De vluchtelingen zitten nog altijd deels in kampen, al zijn die door de jaren heen vaak meer op gewone woonwijken gaan lijken. Ze zitten in de Gazastrook, de Westelijke Jordaanoever, Oost-Jeruzalem, Jordanië, Libanon en Syrië. UNRWA beheert scholen, klinieken, voedselprogramma’s, huisvesting en andere voorzieningen. Die dreigen nu beëindigd te worden of op zijn minst flink beperkt.

De opening van de Amerikaanse ambassade in Jeruzalem was olie op het vuur. Lees daarover: Heeft Trump eigenlijk een plan?

Palestijnse functionarissen reageerden woedend. Een woordvoerder van president Mahmoud Abbas sprak van „een aanval op de rechten van de Palestijnse bevolking”. Eind vorig jaar wekte Trump al hun woede door de Amerikaanse ambassade te verplaatsen van Tel Aviv naar Jeruzalem, daarmee Jeruzalem erkennend als Israëls hoofdstad. In het algemeen heeft Trumps regering er nooit een geheim van gemaakt dat haar sympathie aan Israëls kant ligt.

Van de UNRWA hebben de Amerikanen al langer geen hoge dunk. In hun ogen is het een tamelijk corrupte organisatie, die vaak heult met Palestijnse extremisten. Lokaal gerekruteerde leerkrachten zouden de kinderen haat voor Israël bijbrengen.

Volgens Amerikaanse media is het besluit vooral genomen op aandringen van Trumps schoonzoon Jared Kushner. Deze werkt aan een vredesplan, maar sinds het besluit inzake ‘Jeruzalem’ boycotten de Palestijnen overleg hierover. Kushner hoopt de Palestijnen zover te krijgen dat ze hun recht opgeven naar hun plaats van herkomst terug te keren.

Lees ook de column die Carolien Roelants vorig jaar schreef: Donoren vinden Palestijnse vluchtelingen niet sexy

De kwestie raakt de kern van het Israëlisch-Palestijnse conflict. Netanyahu zou dit ‘demografische probleem’ dolgraag opgelost zien. In de zin dat de vluchtelingen blijven waar ze nu zitten. Maar voor de Palestijnen, die nog altijd dromen van een terugkeer – getuige ook de door Israël bloedig onderdrukte ‘mars van de terugkeer’ in de Gazastrook van dit voorjaar – is dit onverteerbaar.

De VS en Israël willen dat UNRWA voortaan alleen hulp verleent aan mensen die rond 1948 Israël zijn ontvlucht en niet aan hun nakomelingen. Het zou volgens die telling slechts om een groepje van 20.000 vluchtelingen gaan die nog in leven zijn. Volgens hen is dit bij de oprichting van UNRWA ook vastgelegd.

Maar VN-functionarissen stellen dat algemeen is aanvaard dat ook de kinderen van vluchtelingen en volgende generaties aanspraak kunnen blijven maken op hulp. Dat is ook het geval voor Afghaanse, Soedanese, Congolese en Somalische vluchtelingen. De teleurgestelde UNRWA-chef Pierre Krähenbühl zei maandag dat de miljoenen Palestijnse vluchtelingen „niet zomaar kunnen worden weggewenst".

Stopzetting van hulp aan de Palestijnen herbergt ook risico’s in zich. Als jonge Palestijnen niet meer naar school kunnen en minder eten krijgen, radicaliseren ze makkelijk.

„Als je mensen hun onderwijs afpakt, hun gezondheid - hun toekomst - is dat heel ernstig", zei Hanan Ashrawi, prominent Palestijns woordvoerder, tegen The New York Times. „Wie vult dat gat? Als je hen wilt overleveren aan religieuze scholen, aan Hamas, dan moet je leven met de gevolgen."

Ook in Europa is er weinig waardering voor de stap van de VS. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas kondigde in het weekeinde aan dat zijn land de bijdrage aan UNRWA zal verhogen. De organisatie speelt „een sleutelrol voor de stabiliteit" in het Midden-Oosten, stelde hij. Ook waarschuwde hij dat de stap zou kunnen leiden tot een „niet meer te controleren kettingreactie”.

Enkele Arabische staten, die altijd hoog opgaven van hun solidariteit met de Palestijnen, hebben eveneens meer steun toegezegd.

    • Floris van Straaten