Veel speculaties na moord op ‘Batja’

Oekraïne De moord vrijdag op Aleksandr Zachartsjenko, rebellenleider in Donetsk, hoeft niet slecht te zijn voor het akkoord van Minsk.

Tienduizenden mensen bewezen zondag in Donetsk de laatste eer aan Zachartsjenko. Foto ALEKSEY FILIPPOV/AFP

Bij de opstandige Volksrepubliek Donetsk weten ze het zeker: de Oekraïeners gaan binnenkort aanvallen. Maar de spectaculaire moord op rebellenleider Aleksandr Zachartsjenko zou ook op iets anders kunnen duiden: de wens van Moskou om een regeling te treffen rond de opstandige regio’s in het oosten van Oekraïne.

Afgelopen vrijdag werd Donetsk beroofd van zijn gekozen ‘staatshoofd’ toen een krachtige bom ontplofte in een restaurant in het centrum van Donetsk. Aleksandr Zachartsjenko (42), sinds 2014 politiek leider van de zelfverklaarde volksrepubliek, was op slag dood.

De machthebbers in Donetsk wezen meteen met de beschuldigende vinger naar Kiev. Een anonieme bron meldde aan het Russische persbureau Interfax dat enkele Oekraïense ‘saboteurs’ waren aangehouden. Ook het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken gaf Oekraïne de schuld. De liquidatie van Zachartsjenko is een poging om Donetsk te destabiliseren, zo is de communis opinio aan Russische kant.

Lees ook: Separatistenleider Zachartsjenko omgekomen door explosie

Offensief

Die beschuldigingen gingen gepaard met paniekerige berichten over Oekraïense troepenverplaatsingen. Zondag meldde de militaire leiding in Donetsk dat Oekraïne drie brigades heeft samengetrokken voor een offensief bij Marioepol. Zachartsjenko’s opvolger, Dmitri Trapeznikov, liet weten dat Donetsk nog steeds streeft naar aansluiting met Rusland.

Dat klonk als een noodkreet. Volgens de vredesakkoorden van Minsk (uit 2015) maakt zowel Donetsk als het naburige rebellenrepubliekje Loehansk deel uit van Oekraïne. En Moskou mag dan graag schelden op Kiev, het Kemlin weet heel goed dat er geen alternatief is voor ‘Minsk’, nu Ruslands geheime oorlog in Oekraïne is uitgelopen op een mislukking.

Zachartsjenko was in 2015 een van de ondertekenaars in Minsk, maar niet van harte. In 2017 riep hij zelfs een nieuwe staat uit: ‘Klein-Rusland’ – een van de namen voor Oekraïne in het Russische Keizerrijk. Moskou was not amused, en Zachartsjenko moest zijn plan inslikken.

Steenkool

Moskou besteedt veel geld aan het overeind houden van de twee opstandige republiekjes. Intussen, schrijven onafhankelijke Russische media, vulde de kliek rond Zachartsjenko zijn zakken. Ondanks de oorlog is de levering van steenkool aan Oekraïne nooit gestopt. Nu de Oekraïense economie groeit, boomt de kolenhandel. „De taart is snel groter geworden en niet iedereen wil netjes delen”, zei een voormalige insider tegen Novaja Gazeta.

Lees ook over de Russische wetgeving tegen extremisme: In Rusland kun je zomaar extremist zijn

In de maffiose oorlogseconomie van Donetsk regeert geweld. ‘Batja’ (de bijnaam van Zachartsjenko) en andere ‘ministers’ beschikken over eigen gewapende eenheden, om hun economische belangen te verdedigen. Volgens Novaja Gazeta wilde Moskou daar vanaf. In juli zou het bevel zijn gegeven om de milities te laten opgaan in de officiële strijdkrachten, onder curatele van Moskou.

Het Kremlin is al langer bezig om lijn aan te brengen in de losse collectie gewapende vrijwilligers en huurlingen die de oorlog met Kiev voeren. In dat proces hebben al veel beroemde rebellencommandanten het leven gelaten: ‘Motorola’ (Arsen Pavlov) in 2016, ‘Givi’ (Michaïl Tolstych) in 2017. Nu is zelfs ‘Batja’ gesneuveld. Door een laffe aanslag van de junta in Kiev, zoals ze in Donetsk en Moskou zeggen.

De chef-staf van de Oekraïense geheime dienst SBOe, Igor Goeskov, ontkende vrijdag enige betrokkenheid, en wees op twee scenario’s: een interne afrekening, of een aanslag in opdracht van het Kremlin. Beide scenario’s zijn – hoe tragisch ook voor Zachartsjenko – niet per se slecht nieuws voor de uitvoering van de akkoorden van Minsk. Want ondanks ‘Minsk’ gaat de oorlog door. Bijna elke dag sneuvelen er soldaten in de Donbas, aan beide zijden.

    • Steven Derix