Stef Blok kan niet langer alleen stoïcijns blijven

Politieke rel De Kamer keert terug van zomerreces. En moet meteen praten over de toekomst van minister Blok. Hij heeft oppositie én coalitie tegen zich verenigd.

Minister Stef Blok van Buitenlandse Zaken (VVD) staat de pers te woord op het Binnenhof voor de eerste ministerraad na de zomer. Foto ANP / REMKO DE WAAL

Op het ministerie van Buitenlandse Zaken hebben ambtenaren uitvoerige vraag-en-antwoordlijsten klaargelegd voor Stef Blok (VVD). Hiermee kan de geplaagde minister van Buitenlandse Zaken zich voorbereiden op het lastigste debat uit zijn korte carrière op dit departement. Blok heeft wekenlang op zijn antwoorden kunnen oefenen, want de kwestie rondom zijn uitspraken over de multiculturele samenleving sleept zich al voort sinds medio juli.

Deze week komt de Tweede Kamer terug van het zomerreces. En meteen, waarschijnlijk woensdag, moet Blok zich in het parlement verantwoorden voor zijn controversiële uitlatingen.

Het ‘Blok-debat’ zet de verhoudingen in het nieuwe politieke seizoen op scherp. Het is nog best lastig om de voltallige Tweede Kamer – van oppositie tot coalitie – te verenigen, maar toch is dat precies wat Blok is gelukt. Bijna iedereen is boos op hem, al is dat om uiteenlopende redenen.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie Haagse Zaken: Waarom Stef Blok nú aan vakantie toe is
U kunt zich ook abonneren via iTunes, Stitcher, Spotify of RSS.

De PVV en Forum voor Democratie reageerden instemmend toen bleek dat Blok op een besloten bijeenkomst in juli had gezegd dat hij geen voorbeeld kent van een „multi-etnische, multiculturele samenleving, waar een vreedzaam samenlevingsverband is”. Toen de minister na het uitlekken van zijn uitspraken excuses maakte vonden zij dat onnodig en zelfs laf. PVV en FvD zullen de minister vragen waarom hij niet voor zijn persoonlijke opvattingen uitkomt.

Ook de linkse oppositie is kritisch, maar dat komt omdat deze partijen de uitspraken inhoudelijk verwerpelijk vinden. Zij trekken de oprechtheid van de verontschuldigingen van Blok in twijfel. Wat vindt de minister nu écht, willen zij weten. En kan een minister die zich zo ondiplomatiek uitlaat – Blok beledigde en passant een reeks landen, waaronder Suriname en België – nog wel geloofwaardig zijn?

Dit is Bloks dilemma: als minister moet hij diep door het stof. Maar om als rechtse VVD’er geloofwaardig te blijven, kan hij ook niet te veel terugkomen van zijn uitlatingen.

Lees ook: Wat zei Blok (en kloppen zijn uitspraken?)

Weer een minister in opspraak

Niet alleen de oppositie, ook de coalitie is boos. Waar de VVD zal proberen de scherpe kantjes van Bloks uitspraken te halen, zullen CDA, D66 en ChristenUnie afstand nemen. Toch ligt het niet voor de hand dat ze hem laten vallen. Twee ministers van Buitenlandse Zaken verliezen in zo’n korte tijd zou te pijnlijk zijn. Eerder dit jaar moest Halbe Zijlstra al opstappen vanwege zijn datsja-leugen, Blok is de tweede VVD’er op het ministerie van Buitenlandse Zaken die in korte tijd in de problemen komt. Heeft de VVD haar bewindspersonen wel onder controle, mopperen de coalitiegenoten. Premier Rutte had Blok juist aangesteld om de rust te herstellen. De oerdegelijke, altijd wat saaie Blok was een safe of pair of hands. Tot die ene toespraak in juli.

Steun van de coalitie is echter geen garantie voor een goede afloop. Voor Blok wordt het geenszins een comfortabel debat: hij kan het alsnog verprutsen. Blok, zo weet iedereen, is geen Rutte, die als premier al acht jaar lang ieder probleem met een mengelmoes van behendigheid en charme weet op te lossen.

Blok kan bevriezen, zoals hem laatst overkwam bij de eerste ministerraad na de zomervakantie. Toen journalisten bij zijn aankomst op het Binnenhof kritische vragen stelden, verkrampte hij. Stoïcijns bleef hij herhalen dat zijn uitspraken „ongelukkig en onzorgvuldig” waren geweest.

In het debat wordt weliswaar van hem verwacht dat hij boodschapvast is, maar met een eenregelig verweer komt hij niet weg: hij zal echt vragen moeten beantwoorden. Uit de twee Kamerbrieven waarin Blok zijn excuses maakte, blijkt wat zijn verdedigingslinie is: het was een besloten bijeenkomst, hij wilde „prikkelen” en heeft daarom te scherpe bewoordingen gebruikt, hij wilde op „geen enkele manier” bevolkingsgroepen uitsluiten. Dit zal hij blijven herhalen.

Onverstoorbaarheid kan helpen

Als een bewindspersoon onder vuur ligt, is het grootste risico dat hij zich laat verleiden te veel te zeggen. Of dat hij zich te veel laat raken door alle kritiek en ineens van zich af bijt. Loopt Blok dat risico? Hij geldt als onverstoorbaar, dat kan hem helpen. Maar het kan zich ook tegen hem keren: een minister die te stoïcijns blijft, kan weerstand oproepen.

Vooraf stemt Blok met de premier en de fractievoorzitters van de coalitiepartijen af wat hij gaat zeggen. Hij moet weten wat de coalitie minimaal wil horen om hem te blijven steunen. Van deze teksten zal hij zo min mogelijk moeten afwijken.

Bij D66, ChristenUnie en VVD zijn het de fractievoorzitters zelf die het woord voeren tijdens het debat met Blok. Het CDA laat nog in het midden of Sybrand Buma het debat doet.

Hij opereert liefst geruisloos

Stef Blok is de zoveelste in opspraak geraakte VVD’er. In de twintig jaar die hij in Den Haag rondloopt, onder meer als minister voor Wonen en Rijksdienst in het kabinet-Rutte II, opereerde hij het liefst geruisloos, zonder veel aandacht op zich te vestigen. Het was een van de redenen dat juist híj Halbe Zijlstra opvolgde. Maar zijn imago als probleemoplosser heeft nu een flinke knauw gekregen.

Tijdens het debat voert fractievoorzitter Klaas Dijkhoff het woord. Hij zal ook wel moeten, want buitenlandwoordvoerder Han ten Broeke stapte vorige week op vanwege een ongepaste relatie met een fractiemedewerkster in 2013. Ten Broeke noemde Bloks uitspraken deze zomer „lomp”. Nu moet Dijkhoff Blok beschermen.

    • Barbara Rijlaarsdam
    • Stéphane Alonso