Opinie

    • Marjoleine de Vos

Schaamte trekt zich weinig aan van schuld

Op de BBC was een reportage te zien over kamp Moria op Lesbos. Een medewerker van Artsen zonder Grenzen zegt daarin dat het erger is dan alles wat hij ooit heeft meegemaakt, erger dan de ebola-uitbraak destijds in Afrika. Maar eerst zag je beelden van bootjes in een Grieks haventje en een voice-over die iets zei over ‘het vakantieparadijs Lesbos’. En dat is het.

Het kamp en de vakantiegangers hebben geen verband, net zomin als de aardbeving die plaatsvond op Lombok terwijl zij daar net in kleurige bermuda’s ‘genoten van een welverdiende vakantie’. Toch voelden sommigen zich bezwaard toen ze er snel vandoor gingen. Blijven zou niet minder bezwaarlijk geweest zijn, schaamte trekt zich niet veel aan van schuld.

Op Lesbos ligt het nog anders. Natuurlijk is het gênant om in bikini aan het strand te liggen als er halfverdronken vluchtelingen aan land stappen, om lachend een vers gevangen vis te bestellen als tien kilometer verderop mensen bijna de hele dag in de rij staan voor te weinig eten, maar het is ook méér dan gênant.

Dat kamp is een gevolg van de politiek van de Europese Unie, die besloten heeft dat vluchtelingen vanuit Turkije naar diverse Europese landen gebracht zullen worden. Dat gebeurt weliswaar niet, maar het is wel de afspraak. Vluchtelingen die tóch Griekenland bereiken worden opgesloten in kamp Moria, bedoeld voor zo’n 2.500 mensen, nu bewoond door 9.000. Het kamp stroomt over, mensen fabriceren ook tenten buiten het officiële kamp, van het eiland kunnen ze hoe dan ook niet af. Men is er ziek, er zijn geweldsuitbarstingen waarbij mensen met ijzeren staven zijn geslagen, met messen gestoken. Sommige families durven de nacht nauwelijks door te brengen in het kamp. Er zijn kinderen van tien geweest die een zelfmoordpoging hebben ondernomen.

We zien wanhopig huilende mannen en vrouwen, want niets is duidelijk, nergens is een inlichting te verkrijgen, hoop bestaat hier niet – de Griekse vertegenwoordiger die met de BBC meeloopt door het kamp zegt dat hij niets kan doen, dat Griekenland geen geld heeft, en dat de situatie de schuld is van de EU. De EU, dat zijn wij die in het vakantieparadijs een glaasje drinken. We zijn dat óók als we thuis blijven uiteraard, maar de schaamte is dan vager, verder weg.

Intussen zie je beelden van mensen die aankomen op Lesbos, en ja, ik weet precies waar dat is. Daar waar ik al dertig jaar geleden in het paradijs arriveerde, daar waar ik sindsdien zo vaak heb gezwommen. De Afghanen lachen stralend naar de camera’s, ze hebben het gehaald, ze zijn ook in het paradijs, in Europa! „Welcome!”, hoor je wat mensen roepen. Waarschijnlijk mensen die tijdens hun vakantie hulp bieden. Niet dat er veel valt te helpen. De pas aangekomenen gaan zo meteen naar de hel en komen er niet meer uit.

Ik, schaamtevolle toerist, ga al jaren niet meer naar Lesbos. Wat kan de EU aan menselijkheid betekenen, beschaving, grondrechten, als dit gewoon al jaren doorgaat? Ook al schiet de Griekse regering tekort, dat kamp is een Europees kamp. Maar onze regering is niet dag en nacht aan het protesteren, geld en hulp aan het sturen, mogelijkheden aan het zoeken om de tenhemelschreiende toestand daar te verbeteren. Europa houdt zich nogal stil.

En wij toeristen ook. Daar in die zee gaan zwemmen, glimlachend over die bergen uitkijken, Sappho citeren en je reuze Europees voelen in ‘de bakermat van onze beschaving’, dat is nu te gênant. We gaan gewoon ergens anders in korte broek lopen.

Marjoleine de Vos is redacteur van NRC.
    • Marjoleine de Vos