Museumbrand symboliseert verval Brazilië

Brazilië

Zondag brandde het Nationaal Museum voor de ogen van huilende Brazilianen af. De brand staat voor een breder verval van het land.

Het Nationaal Museum van Brazilië staat in brand. Leo Correa / AP

Grote rookwolken en de geur van as hangen nog in de lucht rond Quinta de Boa Vista, het historische park waar het door brand verwoeste Nationaal Museum in Rio de Janeiro staat. Huilend omhelzen massaal toegestroomde mensen elkaar terwijl ze naar het uitgebrande gebouw staren. „Herbouw ons museum”, roepen demonstrerende studenten. Braziliaanse journalisten die vanaf de rampplek live op tv verslag doen kunnen hun tranen nauwelijks bedwingen. Binnen in het eeuwenoude gebouw, waar in 1822 de onafhankelijkheid werd getekend, wordt geprobeerd nog zoveel mogelijk historisch erfgoed te redden.

De dag na de uitslaande brand die zondagavond uitbrak en pas na uren onder controle was, ontwaken de Brazilianen met een kater. Mogelijk 20 miljoen historische objecten en documenten, uniek archeologisch en antropologisch materiaal en de grootste natuurhistorische collectie van Zuid-Amerika zijn in vlammen opgegaan.

Het twee eeuwen oude museum was in de koloniale tijd het paleis van de Portugese keizerlijke familie Bragança die, nadat Napoleon in 1807 Portugal bezet had, naar Brazilië vluchtte - toen nog hun belangrijkste kolonie.

„Dit is een niet te bevatten verlies voor Brazilië. Twee eeuwen werk, onderzoek en wetenschappelijke kennis is met deze ramp verloren gegaan”, zei de Braziliaanse president Michel Temer. „Dit is onherstelbare schade, onze nationale identiteit is in vlammen opgegaan”, zei João Carlos Nara, directeur van de afdeling collectie en onderzoek.

Al jaren achterstallig onderhoud

Maar de brand komt voor velen niet als verrassing. Het museum kampt al jaren met achterstallig onderhoud. Het gebouw was totaal niet brandveilig en ondanks herhaalde smeekbedes en noodkreten van het museum, dat beheerd wordt door de Federale Universiteit van Rio de Janeiro, kreeg het al heel lang te weinig overheidssubidie.

Adjunct-directeur Luiz Duarte kon na de brand dan ook weinig met alle verontwaardiging. „Nu is iedereen ineens geschrokken en vloeien de tranen, maar wij als museum roepen al jaren dat de situatie onhoudbaar is, maar worden genegeerd. Er worden wel miljoenen gestopt in de bouwsector, maar niet ons eigen historisch erfgoed”, zei hij.

Foto Tania Dominici/Reuters
Vrouwen kijken naar het afgebrande museum.
Foto Carl de Souza/AFP
Het museum na de brand.
Foto Mauro Pimentel/AFP
Foto’s Reuters en AFP

De ramp zegt veel over de huidige stand van Brazilië. Over een veel breder verval, de economische crisis in het land en de corruptie. Terwijl de brandweermannen zondagavond naar het museum raceten dat in lichterlaaie stond, bleken de brandkranen het niet te doen.

‘Geen historisch bewustzijn’

Olav Schrader, voorzitter van de bewonerscommissie van de historische wijk São Cristóvão, waar het museum gevestigd is, woont op loopafstand van het museum maar is te emotioneel om er heen te gaan. „Ik waarschuw al tijden voor de onveilige situatie”, zegt Schrader, een architect en historicus van Nederlands-Braziliaanse afkomst. „Laatst hadden we een vergadering met de directeur en kwam ik in het museum in de oude keizerlijke vertrekken die niet toegankelijk zijn voor publiek. Het plafond was stuk en delen werden bedekt met plastic zeil, elektrische bedrading hing los. Levensgevaarlijk. Er was geen liefde voor de plek dat merkte je, het is niet alleen een geldkwestie. Er is geen historische bewustzijn in Brazilië, dat ontbrak er naar mijn idee ook bij het Nationaal Museum.”

    • Nina Jurna