Opinie

    • Arjen Fortuin

Het is verleidelijk eindeloos de wijsheden van Zomergast Esther Perel uit te tikken

Zap Esther Perel (60) is een van de beroemdste psychotherapeuten van haar generatie. Aan het einde van Zomergasten weten we wat ze vindt, maar niet goed wie ze is.

Een relatie is een verhaal, zei Esther Perel, en in therapie blijkt vaak dat partners in verschillende verhalen leven. Ze komen binnen in de absolute zekerheid dat hun verhaal het enige juiste is.

Dat was snel. Binnen vijf zinnen was Zomergast Esther Perel bij het orgasme beland – in haar uitleg waarom ze het minder graag heeft over seks (een daad, daar kwam dat orgasme ter sprake) dan over erotiek. „Dieren hebben seks”, doceerde Perel, „wij hebben erotische verbeelding. Mensen willen iets voelen, niet iets doen.”

De aftrap was tekenend voor de drie uur die zouden volgen. Perel (60) zoekt steeds naar context en patronen – die ze vervolgens kraakhelder uitlegt. Het maakt de in België opgegroeide dochter van Poolse Holocaust-overlevers tot een van de beroemdste psychotherapeuten van haar generatie. Al jaren woont ze in de VS. Ze schreef bestsellers, maakt succesvolle podcasts en is een veelgevraagd spreker. De bijbehorende getallen (900 aanwezigen bij een lezing zaterdagavond in Italië, miljoenen downloads) leverde ze er zelf bij.

Een relatie is een verhaal, zei Perel, en in therapie blijkt vaak dat partners in verschillende verhalen leven. Ze komen binnen in de absolute zekerheid dat hun verhaal het enige juiste is. Maar „zekerheid is de vijand van verandering” zei haar voormalige docent Salvador Minuchin in een van de fragmenten. Hij mikte in zijn therapie op „onzekerheid, verwarring, hoop, complexiteit en nieuwsgierigheid” – zaken die ook buiten een therapeutische context van levensbelang zijn.

Eindeloze wijsheden

Het is verleidelijk om hier eindeloos de wijsheden van Perel uit te tikken. Over hoe je in de structurele systeemtherapie geen probleem zonder context beziet. Hoe je soms zeven anderen nodig hebt om één iemand te leren kennen. Hoe therapie een soort biljart is waarbij je via de ene bal de andere in beweging probeert te krijgen. Hoe mensen in therapie altijd het eigen gedrag toeschrijven aan de omstandigheden en dat van de ander aan zijn of haar karakter. Hoe doordat we liefde en passie nu als onderdeel van het huwelijk zijn gaan zien, overspel als een veel dieper verraad wordt gezien.

Van een goede therapeut kun je verwachten dat die sterke filmscènes uitkiest – en inderdaad was de ene nog beter dan de andere. Fictie én non-fictie. Van de foeterende kunstschaatsmoeder uit I Tonya, een meerlagige echtelijke ruzie uit Before Midnight tot een hele mooie scène tussen twee oudere geliefden uit Away from her (ook Perels keuzefilm). Even sterk (en goed becommentarieerd) waren de beelden uit de documentaires. Zoals The And – waarin een man zijn vriendin vroeg wanneer ze voor het laatst een orgasme had gesimuleerd. Het antwoord leverde nogal wat schaamte en gekwetstheid op.

„Tegenwoordig verwachten we alles van één en dezelfde persoon; de dingen waar we vroeger een heel dorp voor hadden”, legde Perel uit. Het is typerend voor haar methode, die steeds bestaat uit het bieden van context en het abstraheren zonder te bagatelliseren.

Ogenschijnlijk verder van Perels vak en dichter bij haar leven zat het fragment uit Claude Lanzmanns Shoah (wat volgde op een gesprek over MeToo, maar Perel noch interviewer Janine Abbring bracht diens misstappen ter sprake). Hij stelt in de film de vragen die alle tweede-generatiekinderen aan hun ouders stellen. Zij had ze ook aan haar ouders gesteld: „Wat willen we vragen. Wat willen we dat zij zich herinneren?”

Lees ook dit recente interview terug met Esther Perel: ‘Je moet bijna wel vreemdgaan’

Echt persoonlijk werd het niet

Ook toen ze het over haar ouders had, generaliseerde Perel – en dat was óók tekenend voor de laatste Zomergasten van 2018. Echt persoonlijk werd het gesprek niet. Perels geslotenheid kan een therapeutengewoonte zijn, de ervaring van een vaak geïnterviewde die precies weet wat ze kwijt wil of de handicap dat ze vaak moeite had op Nederlandse woorden te komen.

Abbring (die naar eigen zeggen „aan de lippen hing” van haar gast) deed weinig pogingen om Perel van haar zekerheden weg te leiden, wat jammer was. Wat meer verwarring bij de geïnterviewde had het eindresultaat verlevendigd. Aan het eind wisten we wat Esther Perel vindt, maar niet goed wie ze is.

    • Arjen Fortuin