Celstraf journalisten wekt wereldwijd verontwaardiging

Myanmar

Twee Reuters-journalisten waren een massamoord op het spoor, tot agenten ze in de val lokten. Ze werden maandag veroordeeld tot zeven jaar cel.

Reuters-journalist Wa Lone wordt na de uitspraak naar buiten geleid door agenten. Foto Ye Aung Thu/AFP

Zeven jaar celstraf, alleen omdat ze hun werk deden. Het overkwam twee journalisten van het internationale persbureau Reuters maandag. En die uitspraak kwam hard aan in de internationale gemeenschap: het is een optater voor de persvrijheid in Myanmar.

De verslaggevers Wa Lone en Kyaw Soe Oo, allebei komen ze uit Myanmar, zaten al acht maanden vast in voorarrest. Maandag kregen ze in de rechtbank in hoofdstad Yangon dan eindelijk de uitspraak in hun zaak te horen. De rechter stelde vast dat zij geheime informatie in hun bezit hadden en die mogelijk wilden delen met vijanden. De wet op basis waarvan de twee zijn veroordeeld, stamt nog uit de koloniale Britse tijd en spreekt over „staatsvijanden”.

In werkelijkheid werden de journalisten in december vorig jaar door de politie in de val gelokt. Ze werden uitgenodigd voor een etentje en kregen daar van twee agenten documenten in hun handen gedrukt die ze thuis maar moesten doornemen. Buiten werden ze meteen gearresteerd en sindsdien zitten ze vast.

De journalisten deden voor Reuters verslag van de Rohingya-crisis. Ze waren een massamoord op het spoor in Rakhine, de westelijke deelstaat van Myanmar waar honderdduizenden Rohingya-moslims uit zijn weggevlucht. In een dorpje in het noorden van Rakhine moesten tien mannen en jongens een graf met elkaar delen en daarover verzamelden Wa Lone en Kyaw Soe Oo informatie.

Bij Reuters werkten collega’s na hun arrestatie door aan de zaak en dus konden ze daar uiteindelijk toch over publiceren. Het wrange is dat deze misdaad tot nu toe de enige is waarvan het leger in Myanmar heeft toegegeven dat die heeft plaatsgevonden. Terwijl volgens hulporganisaties duizenden doden zijn gevallen bij de militaire gewelddadigheden tegen de Rohingya. Het leger hield in augustus vorig jaar een wraakactie, omdat Rohingya-rebellen politieposten hadden aangevallen. Een VN-onderzoekscommissie stelde vorige week vast dat die vergelding van het leger op genocide neerkomt.

Bij de Verenigde Naties, de Europese Unie en andere westerse landen riep de uitspraak maandag zwaar verontwaardigde reacties op. Allemaal met ongeveer dezelfde inhoud: dit is een ondermijning van de vrije pers, een grote stap terug in de democratische ontwikkeling van Myanmar, een politiek gemotiveerd besluit dat angst en censuur aanwakkert.

De reacties kunnen zo ronduit kritisch zijn omdat ook inhoudelijk is aangetoond dat de twee journalisten erin zijn geluisd. Een politieagent heeft in een verhoor gezegd dat een hooggeplaatste politiemedewerker de opdracht had gegeven om „een val” voor de verslaggevers op te zetten met geheime documenten. De agent kreeg na deze verklaring prompt ook een jaar cel. Hij zei in de rechtbank dat zijn straf anderen moet afschrikken om ook de waarheid te vertellen.

Westen weer teleurgesteld

Maar het hardst komt deze uitspraak aan omdat die voor veel westerse landen en internationale organisaties neerkomt op de zoveelste teleurstelling in de feitelijk leider van Myanmar, Aung San Suu Kyi. In 2015 verkoos een grote meerderheid van de bevolking in Myanmar haar als politiek leider, nadat ze als oppositieleider jarenlang voor de vrijheid van meningsuiting en democratisering had gestreden, het grootste deel van die tijd onder huisarrest. De westerse wereld was verheugd: nu is de tijd voor democratie in Myanmar aangebroken.

Dat viel tegen. In de Rohingya-crisis heeft Aung San Suu Kyi niets gedaan om de moslims te helpen. Sterker, ze nam het zelfs zo ongeveer op voor het leger, dat nog steeds veel macht heeft en om Suu Kyi heen kan werken. Ze zei dat er een „berg aan desinformatie” rond de Rohingya bestond en dat zij „ook wel zou willen weten” waarom al die mensen de grens over vluchtten. Juist van háár hadden veel westerse landen iets anders, progressievers, verwacht en dat geldt rond deze rechtszaak opnieuw.

    • Annemarie Kas