Zijn Ajax en PSV uit het zicht verdwenen?

Eredivisie Ajax en PSV heersen over een schraal voetballand. Met de Champions League-miljoenen, hoger dan ooit, wordt het verschil met de rest nog groter.

De gitaarklanken van Status Quo bij de opkomst van de teams zijn net weggestorven als de bal na twee minuten precies achter de strekkende arm van Vitesse-doelman Eduardo de hoek in hobbelt. 1-0 Ajax. Binnen twintig minuten is het 3-0, eindstand 4-0. Weerloos is Vitesse, figurant in eigen theater Gelredome.

Na de week waarin Ajax en PSV hun afstand met de rest in Nederland vergrootten, met het binnenharken van 75 miljoen euro door plaatsing voor de groepsfase Champions League, volgden in het weekend de afgetekende overwinningen in de eredivisie. PSV versloeg Willem II zaterdagavond al met 6-1. De duopolie lijkt onwrikbaar – over drie weken is het PSV-Ajax, de enige eredivisietopper nog?

Is het ontwrichtend die weelde bij PSV en Ajax, die toch al decennia de dienst uitmaakten? Een „typisch Nederlandse vraag”, zei PSV-directeur Toon Gerbrands vorige week in gesprek met NRC. „Vorig jaar om deze tijd moest ik van jullie horen dat het Nederlands voetbal de weg kwijt was, hoe slecht we ervoor stonden. Nu plaatsen we ons een keer met twee ploegen voor de Champions League en – ja, je begint nu zelf ook te lachen – dan zou het ontwrichtend werken.”

Totaaldominantie

Volgens hem is één voordeel voor iedereen: het geld blijft in Nederland. En waar shopt PSV veel? In de eredivisie. Als het regent bij Ajax en PSV druppelt het elders in Nederland, zo wilde Gerbrands duidelijk maken. Zou het? Dat is ook de manier waarop Bayern Münchens totaaldominantie in Duitsland bij die club wordt uitgelegd als goed voor de hele Bundesliga: iedereen profiteert van een steenrijke kampioen die het geld laat rollen bij het leegkopen van de concurrentie.

Een twijfelachtige redenering. Natuurlijk, zegt Pieter Nieuwenhuis van consultancy-kantoor Hypercube, „moet de primaire reactie zijn: geweldig voor Nederland dat ze zich plaatsen”. Niewenhuis’ bedrijf specialiseert zich in het adviseren van bonden bij competitie-indelingen, maar begeleidt ook voetbalclubs bij de bedrijfsvoering. Dat de top het goed doet en aanzien verwerft internationaal „is goed voor de volledige werkgelegenheid in de volle breedte van het Nederlandse voetbal”, zegt hij.

Maar elk jaar dat PSV en Ajax „aan die UEFA-slang zitten” neemt de afstand tot de rest natuurlijk wel toe. Feyenoord moet snel aanhaken. „Ik geloof nog steeds dat dat kan”, zegt Niewenhuis. Maar wachten tot een nieuw stadion, Feyenoord City, af is duurt te lang. „Als Ajax en PSV dan alle twee een paar keer de tientallen Champions League-miljoenen hebben verdeeld zijn ze uit het zicht verdwenen”, voorspelt hij.

En als de competitie te zwak wordt valt ook de weerstand in de eredivisie weg voor PSV en Ajax. En op termijn de belangstelling in de periferie. Niewenhuis: „Die propellor moet wel weer gaan draaien. Een club als Heerenveen had 30 miljoen euro omzet, daar is 20 miljoen van over. Problematisch is het als ze in de strijd om de euro van de achterban concurrentie krijgen van ander vermaak.”

Een half jaar geleden nog sneefden in Arnhem de titelkansen van Ajax in een pijnlijk seizoen in alle facetten. Natuurlijk is de 4-0 nu tegen Vitesse geen aankondiging van eeuwigdurend almacht. Wel is de kans volgens hem veel kleiner geworden dat Ajax nog in de problemen komt in eredivisieduels „als gevolg van de beleidskeuze om grondstoffelijk te investeren in de selectie”.

Speler van het seizoen

Eén zo’n grondstof, spelmaker Ziyech, krijgt binnenkort een opgewaardeerd contract. Maandagavond ontvangt hij de prijs voor beste eredivisiespeler van het afgelopen seizoen. Wat een tijd voor hem, wat een tijd voor Ajax. Hij bleef, dat hadden weinig verwacht begin zomer – hijzelf evenmin. AS Roma kwam, hij wilde wel en was er zelf al uit met de club. Maar de Italianen drongen verder niet aan bij Ajax. Ziyech, wiens nummer tien inmiddels was vergeven aan topaankoop Dusan Tadic, slikte zijn trots weg, zag de potentie bij Ajax en dacht: waarom ook niet. Hij bleef.

Zijn blijven past in een trend deze zomer. Veel tam-tam, weinig transfers. Misschien is het de absentie van PSV en Ajax op internationaal niveau afgelopen seizoen waardoor Europese topclubs niet tot onweerstaanbare biedingen overgingen.

Duidelijk is dat de topclubs deze transferperiode meer dan overeind bleven met hun selecties. „Nee is ook een antwoord”, zei de nieuwe PSV-trainer Mark van Bommel woensdagavond over de assertiviteit die past bij een gevulde oorlogskas. En de social media-afdeling van Ajax maakte een lollig filmpje van een gapende Marc Overmars die zijn telefoon drie maanden lang in de onderste la van zijn bureau had gelegd. In essentie precies wat hij had gedaan: de technisch directeur liet van de pareltjes in de selectie, alleen Justin Kluivert vertrekken. En hoe dichterbij de Champions League kwam, hoe minder Ziyech, Matthijs de Ligt en Frenkie de Jong jeuk kregen om te gaan.

Creatief

Ook PSV hield zijn spelerskern in tact. De club heeft zich deze zomer nog met salarisuitgaven en premies „opgerekt” om zo bij spelers die flirtten met een vertrek „financiële twijfel” te zaaien, zei Gerbrands. In detail trad de algemeen directeur van PSV niet.

Ja, het salarisplafond van 1 miljoen euro in de Nederlandse voetbaltop – wie heeft het er nog over? Ajacieden Tadic, Daley Blind, Hakim Ziyech – zij zitten er allen ruim boven. Dat Ajax, twee jaar geleden al, de zelfopgelegde beperking uit zuiniger jaren naast zich neerlegde is volgens Nieuwenhuis van Hypercube „verstandig”. „Eén miljoen euro is een onnatuurlijk grens. Want wat echt goed is gaat weg, en wat eigenlijk niet goed genoeg is krijg je met geen hout de deur meer uit.”

Ajax, de duurste Nederlandse sportploeg ooit, ligt keurig op koers. De ploeg van coach Erik ten Hag staat er, blakend van zelfvertrouwen en badend in voetbalwellust. Net als het PSV van Van Bommel, de koploper. Zondag 23 september treffen ze elkaar, in Eindhoven om 16.45 uur. De rest kijkt toe, op gepaste afstand.

    • Bart Hinke