Politie is er in 20 seconden en schiet: ‘laat je handen zien’

Chronologie van de aanslag op Amsterdam CS

Even drentelde de Afghaan, toen opende hij zijn rugzak, haalde er een mes uit en stak twee Amerikanen.

Vrijdagmiddag kort na de aanslag op Amsterdam CS Foto Remko de Waal/ANP

Even na 12.00 uur

Een jongeman met zwarte haren loopt door de westtunnel van Amsterdam Centraal. Hij draagt een spijkerbroek en groene sneakers. Het is redelijk druk in de passage. Veel mensen staan bij de NS-informatiebalie tussen de Hema en de Broodzaak, nabij de uitgang richting het centrum. Reizigers vragen hier – tussen de trappen bij spoor 4 en 5 – naar hun trein. Vaak zijn het toeristen op weg naar Schiphol. Twee Amerikanen wachten er op hun beurt.

Bloemist Richard Snelders is aan het werk in zijn winkel Moonflower, op zo’n tien meter afstand van de informatiebalie. Zijn bewakingscamera’s leggen vast hoe de jongeman met de zwarte haren even rond de balie drentelt en dan zijn zwarte rugzak opent, aldus Snelders later aan RTL Nieuws. De man haalt er een behoorlijk mes uit en steekt het in de rug van een van de toeristen. Die valt direct neer. Dan steekt de jongeman de andere Amerikaan in de hand. Die rent weg, naar de bloemenwinkel van Snelders. Een vrouw schreeuwt.

Er klinken drie schoten. De bloemist ziet een slachtoffer zijn winkel binnenkomen, met veel bloed op zijn hand en arm. De man loopt weer naar buiten en valt dan eveneens neer. Op het station aanwezige politieagenten waren binnen twintig seconden ter plaatse, hebben de dader in zijn onderlichaam geschoten. „Laat je handen zien”, roept een van hen in het Engels. „Houd je stil.”

Sommige mensen lopen, anderen rennen aan beide kanten de passage uit. Iemand laat zijn baguette vallen, een fiets blijft onbeheerd achter. Buiten de toegangspoortjes hijgen mensen met grote ogen van schrik uit. Politie en NS-medewerkers instrueren de reizigers het station te verlaten. Er is verwarring, maar weinig paniek in de massa. Is er gestoken, geschoten? En waarom? Een ruzie? Een vermoedelijke agent in burger steekt zijn armen uit, vraagt kalm een NRC-journalist zijn perskaart te tonen. „Er is gestoken én geschoten”, zegt hij. „Het is een aanslag.”

12.11 uur

De NS legt al het treinverkeer stil, de politie zet de tunnel af. Een minuut later wordt een traumahelikopter opgeroepen. Mensen van de Broodzaak leunen verdwaasd tegen een muurtje. De steekpartij gebeurde recht voor hun winkel. Iemand die rondom het station werkzaam was, zegt geschrokken dat zijn NS-collega „door het oog van de naald was gekropen”.

12.18 uur

Een Turkse journalist plaatst op Twitter een zelfgeschoten filmpje van de arrestatie. Iets later arriveert een tiental voertuigen van de nooddiensten: politie, ambulancebroeders en forensisch onderzoekers parkeren aan de centrumzijde van het station, waar de trams zich ophopen. Ambulancepersoneel behandelt slachtoffers en dader aan weerszijden van de inmiddels afgesloten tunnel en ook forensisch onderzoekers gaan aan het werk.

Lees ook: Waarom de aanslag op Amsterdam CS tot weinig onrust leidt

De politie maakt om half één bekend dat er een steekincident heeft plaatsgevonden, dat „twee gewonden en de gewonde verdachte zijn overgebracht naar het ziekenhuis”. Media van over de hele wereld zijn direct geïnteresseerd in het incident. Onder ander BBC, CNN en RT vragen de journalist toestemming of ze zijn video mogen gebruiken.

13.22 uur

De politie twittert dat in het onderzoek „alle mogelijke scenario’s” over de toedracht worden meegenomen. In reacties verwijzen sociale-mediagebruikers naar het ongeluk uit juni 2017 waarbij een automobilist onwel werd en zeven mensen aanreed voor Amsterdam Centraal. Ze vragen of dit keer de bewakingscamera’s wél de goede kant op hebben gestaan, of het weer om een diabetespatiënt gaat. Bij dat eerdere incident sloot de politie snel uit dat het om een terroristische aanslag ging. Op internet ontstond toen de theorie dat de autoriteiten de aanslag in de doofpot wilden stoppen. Toevalligerwijs werd zeer kort voor de steekpartij bekendgemaakt dat de politiemedewerker is ontslagen die toen de identiteit van de automobilist aan GeenStijl doorspeelde.

14.23 uur

De politie geeft de plek van de steekpartij vrij. Ook het treinverkeer is langzaam weer op gang gekomen. Doordat het hele station even plat heeft gelegen, zal het uiteindelijk tot negen uur ’s avonds duren voordat de treinen weer volgens dienstregeling rijden.

16.15 uur

In een videoboodschap zegt een politiewoordvoerder dat de recherche bezig is „alle scenario’s na te lopen om achter het motief van de dader te komen”. Op dat moment is nog steeds niet duidelijk wat de reden voor de steekpartij was. Hij spreekt van „tumult” dat ontstond nadat de dader „ tussen reizigers liep”.

16.45 uur

Burgemeester Femke Halsema komt aan op het station. Ze spreekt met de aanwezige recherche, politie, Openbaar Ministerie, die volgens haar „buitengewoon effectief en daadkrachtig” opereerden. Ook praat ze met het personeel van de Broodzaak en de NS. Ze zag hoe „hoe geschrokken de mensen waren”, zegt ze later tegen de Amsterdamse zender AT5.

21.17 uur

De gezagsdriehoek van burgemeester, OM en politie komt met een gezamenlijke verklaring. De verdachte blijkt een 19-jarige Afghaan met een Duitse verblijfsvergunning te zijn. De politie verhoort hem in het ziekenhuis. Uit eerste onderzoek, voegt de driehoek toe, „blijkt niet dat de slachtoffers bewust of met een duidelijke aanleiding zijn uitgekozen”. Alle scenario’s staan op dat moment nog open. Op NOS.nl laat een woordvoerder zich iets later ontvallen dat de politie „ernstig rekening houdt met een terroristisch motief”. Op navraag van NRC zegt de woordvoerder dat „ernstig” een verspreking was en dat de politie evenzeer met een terroristisch motief als met andere scenario’s rekening houdt. De slachtoffers, aldus de driehoek, zijn zwaargewond, maar buiten levensgevaar.

Zaterdag, 12.02 uur

Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra maakt via een verklaring bekend dat de slachtoffers twee Amerikaanse toeristen zijn. Om privacy-redenen geeft de ambassade verder geen details over hun identiteit. Zowel de ambassade als de Nederlandse autoriteiten houden nauw contact met hen.

Zaterdag, 18.15 uur

De gezagsdriehoek maakt bekend dat „uit de eerste verklaringen van de verdachte blijkt dat hij een terroristisch motief had”. Ook heeft de Duitse politie op verzoek van de Nederlandse justitie zijn huis doorzocht en onder andere gegevensdragers in beslag genomen. Ook meldt de driehoek dat de verdachte maandag wordt voorgeleid aan de rechter-commissaris. In samenspraak met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding is besloten dat het niet nodig is aanvullende veiligheidsmaatregelen te nemen in Amsterdam. „Het kordate optreden van de politie gisteren laat zien dat Amsterdam voorbereid is op dit soort incidenten.”

18.24 uur

Net nadat bekend is geworden dat de dader zelf verklaard heeft dat het een terroristische daad was, plaatst premier Mark Rutte een bericht op Facebook. Hij spreekt van een „laffe daad” die laat zien „hoe belangrijk het is dat we alert zijn en blijven”. Zijn gedachten gaan uit naar de slachtoffers. „We hopen allemaal vurig op volledig herstel”, schrijft hij. „En ik wil mijn diepste respect uitspreken voor de agenten en het NS-personeel die gisteren zo adequaat hebben gereageerd in een noodsituatie.”

Zondagavond

Zondagavond rond acht uur meldt de Duitse politie via persbureau DPA dat S. niet bekend stond bij de Duitse autoriteiten als extremistische moslim.

NRC-verslaggevers Eppo König, Steven Verseput en Rik Rutten waren op het station aanwezig en droegen bij aan deze reconstructie.

    • Kasper van Laarhoven