Waarom moet je remmen op de motor bij afdalen van berg?

Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Deze week: De Fransen willen dat je remt op de motor in een afdaling. Waarom eigenlijk?

Illustratie studio NRC

Vooral in Frankrijk zie je wel eens zo’n bord langs de weg waarop je wordt verzocht je motorrem te gebruiken: Utilisez votre frein moteur. Meestal bij een flinke afdaling.

Het bord is bedoeld om automobilisten ervan te doordringen dat ze niet volledig moeten vertrouwen op hun gewone remmen. In een lange afdaling kunnen schijfremmen gloeiend heet worden, de remolie kan gaan koken en het resultaat is een drastische afname van het remvermogen. Met alle risico's vandien voor het vriendelijke dorpje dat aan de voet van de helling ligt.

Daarom moet je bij een lange afdaling terugschakelen, je voet van het gaspedaal halen en gebruikmaken van het remmend vermogen van je motor. De vuistregel is dat je in dezelfde versnelling afdaalt als de versnelling die je bergopwaarts zou gebruiken. Bijremmen blijft vaak nodig, maar dat kan met tussenpozen, zodat de remschijven kunnen afkoelen.

Maar hoe kan een motor remmen? Voor een deel komt dat door alle tandwielen en nokkenassen die moeten draaien en zuigers die op en neer moeten gaan. Dat gaat niet zonder wrijvingsverliezen en als je geen gas geeft, remt dat de snelheid.

Maar veel belangrijker is iets anders. Een verbrandingsmotor zou je kunnen zien als een luchtpomp. De motor zuigt lucht aan, vermengt die lucht met brandstof, perst het mengsel samen, verbrandt het en pompt de verbrandingsgassen er via de uitlaat weer uit. Als je in een benzinemotor je voet van het gaspedaal haalt, sluit je met een klep de luchttoevoer naar de motor af. Maar de motor blijft draaien en dus pompen. Lucht is er niet meer, en voor de motor zit er niets anders op dan te proberen de buizen na die luchtklep (het „spruitstuk”) vacuüm te zuigen. Dat kost energie en dat geeft een remmend effect op de auto.

In Canada mag je niet remmen op de motor

Dit alles gaat voor een dieselmotor niet op. Wie in een diesel zijn voet van het gaspedaal haalt, zal merken dat de auto wel iets langzamer gaat rijden, maar niet zo sterk afremt als een benzineauto. Dat komt doordat een dieselmotor geen luchtklep heeft. Als je in een diesel je voet van het gaspedaal haalt stopt alleen de inspuiting van de brandstof, het lucht verpompen gaat onbelemmerd door en de motor remt nauwelijks af.

Voor een personenwagen met een dieselmotor is dat geen probleem, ze hebben tegenwoordig extra gekoelde schijfremmen. Maar voor vrachtwagens ligt dat anders. Een berg afdalen met alleen de schijfremmen als stoppers is riskant.

Daar is iets op gevonden. In de cabine van een vrachtwagen kan de chauffeur met een schakelaar een mechanisme in werking stellen dat radicaal ingrijpt in de pompwerking van de motor. Grofweg zijn er twee methoden. Je kunt de uitlaat gedeeltelijk afsluiten, zodat de motor niet meer vrij lucht kan verpompen, maar tegen een steeds hogere druk aan de uitlaatzijde moet werken. Nog beter remmen de zogeheten Jake brakes (zo genoemd naar de fabrikant: Jacobs). Het komt erop neer dat de door de zuigers samengeperste lucht op het laatste moment kan ontsnappen, dus niet meer als een veer de zuigers weer naar beneden drukt, en zo de beweging op gang houdt. Het grote nadeel van deze methode is dat hij nogal lawaaiig is, vooral als het uitlaatsysteem niet meer up to date is. Iedereen kent het donderende geluid dat een afdalende vrachtwagen kan maken. Om die reden zijn er ook borden die de chauffeurs verzoeken juist niet van de motorrem gebruik te maken. In Canada bijvoorbeeld: Merci de ne pas utiliser vos freins moteur. Het is aan de industrie om met een acceptabele oplossing te komen, vinden ze daar.

    • Warna Oosterbaan