NRC checkt: ‘Oorlog in Jemen heeft 10.000 levens geëist’

Dit schreven de Frankfurter Allgemeine Zeitung en veel andere media, ook NRC.

Kinderen uit Jemen zijn boos op Riyadh en Washington. Ze zijn aanwezig bij de begrafenis van kinderen die omkwamen bij de luchtaanval in augustus, die door Saoedi-Arabië werd geleid. Foto AFP

De aanleiding

De oorlog in Jemen, tussen de door Saoedi-Arabië geleide coalitie en de Houthi-rebellen, woedt al ruim drie jaar en heeft grote delen van het toch al straatarme land verwoest. Over het dodental in dit conflict heerst onduidelijkheid. „Sinds het begin van de luchtaanvallen van de militaire coalitie in maart 2015 zijn in het conflict bijna 10.000 mensen gedood”, schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung op 10 augustus 2018, in een artikel over een raketbeschieting van een bus met kinderen. Het is een cijfer dat steeds weer is gebruikt door media wereldwijd. Ook NRC heeft dit aantal herhaaldelijk genoemd. We onderzoeken of het klopt.

Waar is het op gebaseerd?

Het cijfer dook al in augustus 2016 voor het eerst op. Toen verklaarde Jamie McGoldrick, een VN-functionaris belast met de coördinatie van de humanitaire hulp aan Jemen, dat het dodental van de oorlog op ten minste 10.000 stond. Dat cijfer berustte volgens hem vooral op tellingen in ziekenhuizen en klinieken. Opvallend genoeg is dit cijfer sindsdien steeds blijven terugkeren, alsof er sindsdien niemand meer is omgekomen ondanks talrijke bombardementen en gevechten in het land.

En klopt het?

Dat er sindsdien geen andere cijfers zijn gekomen, lijkt te wijten aan de ontoegankelijkheid van grote delen van het land en het feit dat er geen functionerende overheid is die eenduidige cijfers bijhoudt. Algemeen wordt ervan uitgegaan dat het werkelijke cijfer inmiddels veel hoger ligt. De teller van de Wereldgezondheidsorganisatie, die cijfers bijhoudt van de aantallen oorlogsgerelateerde doden in ziekenhuizen, stond eind mei 2018 op 9.604. Maar een woordvoerder voegt eraan toe dat de WHO lang niet uit alle medische faciliteiten cijfers ontvangt. Bovendien worden veel oorlogsdoden direct begraven, zonder ooit een ziekenhuis te bereiken. Evenmin zijn hierbij inbegrepen de doden door de cholera-epidemie en de honger waaraan velen lijden, ook al zijn die mede een gevolg van de oorlog. Wel meegeteld zijn dode strijders van beide kanten.

De hulporganisatie Save the Children schatte vorig jaar dat er 130 kinderen per dag overleden, vooral door ondervoeding. Dat cijfer berustte op een schatting van 400.000 kinderen in Jemen die aan ondervoeding leden. De helft daarvan kon bereikt worden voor behandeling. Van de andere helft zou, schatten hulpverleners, 20 tot 30 procent dat jaar niet overleven, zo’n 50.000 kinderen in een jaar. „Op dit moment liggen die cijfers niet erg anders, denken we”, verklaart woordvoerder Rik Goverde. „Maar niemand heeft betrouwbare cijfers.” Het gaat hierbij overigens om doden die niet allemaal direct op de oorlog zijn terug te voeren.

Een andere organisatie die zich met de oorlogstol bezighoudt, is ACLED, dat informatie verzamelt over conflictgebieden. ACLED schat dat tussen januari 2016 en juli 2018 50.000 mensen in Jemen om het leven zijn gekomen door de oorlog. Over medewerkers ter plaatse beschikt ACLED niet, maar het bestudeert nauwgezet berichtgeving over de oorlog, voor zover mogelijk ook in Jemen. „Wij hanteren altijd voorzichtige schattingen”, vertelt Andrea Carbonari, een medewerker van ACLED die zich met Jemen bezighoudt. Hij sluit niet uit dat zijn organisatie nog eind dit jaar met een herzien cijfer voor de hele oorlog komt, van rond de 80.000 doden. Indirecte slachtoffers van de cholera-epidemie en ondervoeding telt ACLED niet mee. Carbonari wijst er verder op dat 75 tot 80 procent van de doden vallen door toedoen van de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië. De VN gaan ervan uit dat tweederde aan de coalitieaanvallen is te wijten.

Ook het bureau van de Hoge Commissaris van de VN voor de Mensenrechten houdt het dodental in Jemen bij. Maar het telt louter burgerslachtoffers en alleen als het hun naam, leeftijd en adres kan achterhalen. Dit cijfer stond vorige week op 6.609. Ook dit cijfer omvat niet alle doden als gevolg van de oorlog.

Conclusie

Het staat vast dat het dodental van de oorlog in Jemen inmiddels beduidend hoger moet zijn dan de 10.000, de schatting die in 2016 al opdook en nog steeds wordt gehanteerd. Een cijfer van 50.000 lijkt aannemelijker, al valt dit niet met harde cijfers te onderbouwen. We beoordelen de stelling daarom als onwaar.

    • Floris van Straaten