Opinie

De Roomse Kerk zal zich opnieuw moeten uitvinden

In vroegere eeuwen zouden de berichten over misstanden die in de afgelopen decennia naar buiten zijn gekomen over de Rooms-Katholieke Kerk op zijn minst hebben geleid tot een zuivering in eigen gelederen. En ook nu zijn er hier en daar signalen dat er grote veranderingen voor de deur staan bij de kerk van Rome. Zo is het bijvoorbeeld in de moderne geschiedenis niet voorgekomen dat een kerkvorst ertoe oproept de kop van de paus te laten rollen. Toch is dat wat de Italiaanse aartsbisschop Carlo Maria Viganò deze week deed.

Aanleiding was de veronderstelde laksheid waarmee paus Franciscus optreedt tegen misbruik binnen de kerk door prelaten en priesters. Zo zou Franciscus al sinds 2013 op de hoogte zijn van de aanklachten tegen aartsbisschip Theodore McCarrick van Washington die seks had met hiërarchisch ver onder hem staande seminaristen en jonge priesters.

Het is overigens veelzeggend dat Viganò kwam met zijn aanklacht op het moment dat Franciscus in Ierland was om spijt te betuigen en verontschuldigingen aan te bieden voor misbruik door priesters van kinderen die aan hun zorg waren toevertrouwd. Boetedoening zal zo langzamerhand de hoofdtaak zijn van de huidige plaatsvervanger van Petrus. Behalve in Ierland kampt de wereldkerk met schandalen in bijvoorbeeld Australië, Duitsland, Nederland, Tanzania, de Filippijnen en de Verenigde Staten. Ook in Pennsylvania kan de paus op de knieën gaan in verband met recente onthullingen van duizend gevallen van pedoseksueel misbruik.

De vraag is of de paus meer had kunnen doen of sneller had moeten optreden tegen priesters waarvan hij een redelijk vermoeden van schuld had. Voor een deel zal het antwoord binnen die institutie worden gegeven. De Kerk is na alle schandalen onderhand moreel bankroet. En de katholieke theoloog Alexander Görlach concludeert terecht op de website van Deutsche Welle dat de Kerk bezig is zichzelf te vernietigen. „Wat we zien is de grootste dag des oordeels sinds de Reformatie.” Als dit zo is, dan is natuurlijk de vraag: hoe erg is dit?

Want waar het gaat om de gesignaleerde misstanden is het zaak dat de Kerk overgaat tot het systematisch doen van aangifte in zulke gevallen. Zo niet, dan dient het OM tot vervolging over te gaan. In een rechtsstaat staat niemand boven de wet.

De actie van de conservatieve aartsbisschop Viganò is een signaal dat een deel van de Roomse curie zich nog geen rekenschap heeft gegeven van de veranderde wereld. De huidige paus lijkt dat wel te doen met zijn aanstellingsbeleid waarbij hij eerder mensen uit het veld benoemt dan Romeinse baantjesjagers. Voor niet-katholieken is het een raadsel hoe gelovigen verbeteringen kunnen verwachten binnen een theocratische instelling, die al tweeduizend jaar via strikt hiërarchische lijnen wordt geregeerd. Maar er zit voor katholieken die verandering willen niets anders op dan door te gaan met pogingen om de Kerk deze eeuw binnen te slepen, net zoals dat geëist wordt van, bijvoorbeeld, moslims.

Dat betekent onder meer afschaffing van het celibaat zodat bij vacatures uit een ruimere pool van geschikte kandidaten kan worden gekozen. Dus ook toelating en gelijkstelling van vrouwen in het priesterlijke ambt. Meer in het algemeen de invoering van medezeggenschap van de kerkelijk werkers en leden van de geloofsgemeenschap. En vooral natuurlijk drie dingen: transparantie, transparantie en transparantie. Zo kan de Kerk opnieuw een positieve kracht worden voor de samenleving.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.